QAZAQ GREEN. Дүниежүзілік банк өзінің даму серіктестерімен бірлесіп, REMIT Өңірлік   (Regional Energy Market Integration and Trade) бағдарламасының шеңберінде Орталық Азияның энергетикалық жүйелерін біріктіруге шамамен 1 млрдд доллар жолдайды деп мәлімдеді Дүниежүзілік банктің Орталық Азиядағы өкілдігінің өңірлік жоба үйлестірушісі және CAWEP бағдарламасының жетекшісі Дмитрий Петрин биыл RES-2026 аясында өтіп жатқан КӨОАК-2026 аясында.

Орталық Азияда энергетикалық интеграцияны тереңдеуге және трансшекаралық жеткізуді кеңейтуге бағытталғанөзара байланысты және электр энергиясын сатуды дамытудың REMIT (Regional Energy Market Integration and Trade) бағдарламасы іске асырылуда. Бұл бастама алдағы жылдарға арналған өңірлік күн тәртібінің ішіндегі түйіндісіне айналатын болады.  

Дмитрий Петриннің мәлімдегендей, бағдарлама бойынша тартылуы мүмкін жалпы қаржыландыру көлемі даму серіктестерімен бірлесіп шамамен 1 млрд долларды құрайды, ал елдермен келісілген инвестициялар шамамен 2 млрд долларға жетеді.

«Міндет - сату көлемін жылына сағатына шамамен 9 гигаватттан жылына сағатына 15 гигаваттқа дейін екі есеге арттыру», - деп атап өтті ол.

REMIT бағдарламасының бірінші сатысы Қырғызстанды, Тәжікстанды және Өзбекстанды қамтиды, оның ішінде өңірлік компонент те бар. Болашақта бағдарламаға өңірдегі басқа елдер де қосылады деп жоспарлануда.

Петриннің айтуынша, трансшекаралық энергетикалық инфрақұрылымды дамыту электр желілерінің қуатын айтарлықтай арттырады. «Біз энергия тасымалдау қуатын шамамен үш есеге арттырамыз деп күтеміз», - деп атап өтті ол.

Бағдарламаның негізгі әсерлерінің бірі жаңартылатын энергия көздерін кең көлемде орналастыру үшін жағдай жасау болады. «Бұл шамамен 9 ГВт күн және жел энергиясын өндіруді Орталық Азияның бірыңғай энергетикалық жүйесіне интеграциялау үшін қажетті жағдайлар», - деді Дүниежүзілік банк өкілі.

Ол сондай-ақ энергетика саласындағы өңірлік ынтымақтастықтың айтарлықтай экономикалық әлеуеті бар екенін атап өтті.

«Электр энергиясы саудасының артуы кем дегенде 15 млрд доллар, ал су секторындағы өңірлік ынтымақтастықтың жақсаруы жылына кем дегенде 4,5 млрд доллар пайда әкелуі мүмкін», - деп атап өтті Петрин.

Сонымен қатар, оның айтуынша, жобаларды іске асыру тәсілі өзгеріп жатыр. «Құралдар тұрғысынан бұл жеке елдердегі жеке жобалардан көп сатылы, ұзақ мерзімді және кең ауқымды бағдарламаларға ауысуды білдіреді», - деді ол.

Петрин елдер арасындағы үйлестірудің жеткіліксіздігі мен сапалы деректердің жетіспеушілігін негізгі сын-қатерлер ретінде анықтады. «Өңірлік деңгейдегі үйлестіру тетіктері өте әлсіз. Деректерді ұсынуда күрделі мәселелер бар, бұл шешім қабылдау үшін қажетті аналитиканы әзірлеуге және оның сапасын жақсартуға кедергі келтіреді», - деп атап өтті ол.

Осыған байланысты тиімді өңірлік институттарды дамыту ерекше маңызды. «Мұның бәрі күшті және тиімді өңірлік құрылымдар құрылмайынша мүмкін емес», - деп атап өтті Дүниежүзілік банк өкілі.

Дүниежүзілік банктің деректеріне сәйкес, Орталық Азиядағы трансшекаралық электр энергиясы саудасы қазіргі уақытта төмен деңгейде қалып отыр - жалпы сұраныстың шамамен 3%-ын құрайды. REMIT бағдарламасы бәсекеге қабілетті өңірлік нарық құруды, электр желілерін жаңғырту мен цифрландыруды, сондай-ақ жаңа ЖЭК қуаттарына инвестиция салуды көздейді. Сарапшылардың бағалауы бойынша, 2050 жылға қарай интеграцияның экономикалық әсері 15-25 млрд долларға жетуі мүмкін, бұл ретте электр энергиясының құнын төмендетіп, шығарындыларды азайту күтіледі. Елдердің нарыққа  қатысуы, ұлттық энергетикалық инфрақұрылымды бақылауды сақтай отырып, ерікті түрде болады.  

Ардақ Джанұзақова