QAZAQ GREEN.  Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Қазақстан Республикасының 2029 жылға дейінгі Ұлттық даму жоспарын бекіту туралы» 2024 жылғы 30 шілдедегі Жарлыққа қол қойды.

2023 жылы Мемлекет басшысы Қазақстан халқына Жолдауында тұрақты және инклюзивті өсу, «орташа табыс тұзағынан» шығу және жоғары табыс деңгейі үшін негіздерді нығайту үшін жаңа экономикалық парадигма қажеттігін атап өтті. Бұл жаһандық экономикалық және технологиялық өзгерістерді, сондай-ақ маңызды әлеуметтік-экономикалық теңгерімсіздіктерді ескеретін басымдықтарды белгілеуді және жаңартылған орта мерзімді даму жоспарын талап етеді.

2014 жылдан бастап Қазақстан экономикасының өсуі жылына 5%-дан азға дейін баяулады. Экспорттық шикізат моделі кірістер мен инвестицияларды шектейді, ал ЖІӨ-нің 15%-дан астамы және экспорттың 70%-ы минералды шикізатқа тәуелді. Қазба отынына әлемдік сұраныстың төмендеуі жағдайында құрылымдық өзгерістер мен теңгерімді қаржы саясаты қажет.

Бұрын экономикалық өсу қоршаған ортаға айтарлықтай әсер етті. Қазақстан парниктік газдар шығарындылары бойынша үздік-20 елдің қатарына кіреді, ал жердің үштен екісі құрғақшылық қаупіне бейім. 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізу үшін шұғыл шаралар қажет.

Қазақстан серпінді технологияларды дамытуда әлеуетке ие, бұл дағдылар мен адами капиталды, сондай-ақ заманауи цифрлық инфрақұрылымды трансформациялауды талап етеді. Бұл тұрғыда инвестицияларды, еңбек өнімділігін және тауарлар шығаруды ұлғайтуды көздейтін 2029 жылға дейінгі Ұлттық даму жоспары әзірленді. Мемлекеттік бастамалар ресурстарды тұрақты пайдалануға, қоршаған ортаны қорғауға, сот төрелігі мен құқық қорғау органдарын жақсартуға, халықтың әл-ауқатын арттыруға және әрбір азамат үшін тең мүмкіндіктер жасауға бағытталады.

Қазақстан Республикасының 2029 жылға дейінгі Ұлттық даму жоспары энергетиканы дамытуды да қамтиды. Жоспардың мақсаты Қазақстан энергетикасын орнықты дамыту, 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізу, инвестицияларды арттыру және азаматтар үшін тең мүмкіндіктер жасау болып табылады.

«Саланы дамытудың басымдықтары энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және инфрақұрылымды жаңғыртуға инвестицияларды ынталандырудың және кеңейтудің, сондай-ақ экономиканың энергия тиімділігін арттыру шараларын ауқымды түрде енгізудің есебінен көміртегі бейтараптығы жөніндегі міндеттемелерді сақтауға бағытталған», - делінген Жарлықта.

 Энергетика саласында 2029 жылға дейін мынадай басымдықтар қойылды:

- Инфрақұрылымды жаңғырту: генерациялайтын қуаттар мен электр желілерінің тозуын азайту, заманауи есепке алу жүйелерін енгізу, «ақылды» есептегіштер мен цифрлық технологияларды пайдалану.

- ЖЭК үлесін ұлғайту: сатып алулар мен маневрлік қуаттарды ұлғайту, өнеркәсіпте ЖЭК-генерацияны қолдау және кадрларды қайта даярлау.

«ЖЭК аукциондарында сатып алу көлемін ұлғайту және тетіктерді жетілдіру.  Сатып алу бағасын өсіру және аукциондардағы қуаттар көлемін ұлғайту арқылы рентабельділікті өсіруден басқа, мәмілелер жасалмай қалған жағдайда қайталама сауда-саттықты қосу қажет

Маневрлік қуаттарды арттыру.  Энергия теңгерімін қамтамасыз етудің маңызды элементі - жаңа маневрлік ресурстарды, соның ішінде жүйені теңгерімді ету және ЖЭК тұрақсыздығын басқару үшін қажетті энергичны жинақтау және сақтау жүйелерін құру. Қысқа мерзімді перспективада алдағы бес жылда икемділікті арттыру үшін қуаттарды түгендеу және көмір, газ және су электр станцияларының маневрлік әлеуетін бағалау қажет.

Өнеркәсіпте өз ЖЭК-генерациясының үлесін ұлғайту таза энергия өндіруді ұлғайту мақсатына қол жеткізуді едәуір жеделдетуге мүмкіндік береді. Өндірістердің жалпы түтынуында ЖЭК-тен алынған электр энергиясының үлесі бойынша арнайы міндеттемелерді енгізу, сондай-ақ өз генерациясы бар өндірістік компаниялар үшін (Үндістан мен Швецияның үлгісі бойынша) ЖЭК сату тетіктері - қолдау құралдары болады.

Бұл ретте Шотландиядағы Green Jobs Workforce Academy мен Green Jobs Skills Hub және Канададағы Future Skills Center үлгісінде «жасыл» энергетика салаларында жұмыс істеу үшін кадрларды қайта даярлау бағдарламасын әзірлеу қажет», - делінген құжатта.

- Инвестициялық тартымдылықты арттыру: инвесторлар үшін болжамды жағдайлар жасау, тариф белгілеуді өзгерту, генерациялау және жасыл сутегі жобаларын мемлекеттік қолдау шараларын кеңейту.

- Энергия тиімділігін арттыру: экономиканың энергия сыйымдылығын төмендету, ғимараттардың энергетикалық рейтингін енгізу, өнеркәсіпте энергия тиімділігі мен энергия аудиті бағдарламаларын қолдау.