QAZAQ GREEN.  ҚР-да соңғы бірнеше жылда электр энергиясын тұтыну мен өндіру арасындағы ең жоғары алшақтық байқалады. Өткен жылы осы екі шама арасындағы айырмашылық 2,4 млрд кВт∙сағ құрады: барлық электр станциялары 117,9 млрд кВт∙сағ өндірген кезде, осы стратегиялық ресурсты ішкі нарықта іске асыру 120,4 млрд кВт∙сағ мәніне жақындады, деп хабарлайды Energyprom.

Алдыңғы анти-рекорд 2023 жылы атап өтілді, содан кейін тапшылық 2,2 млрд кВт∙сағ құрады. Қазақстан электр энергиясының жетіспейтін көлемін Ресейден импорт есебінен жабады. ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің кедендік статистика деректеріне сәйкес, біздің еліміз де Қырғызстаннан энергия сатып алады, бірақ көбінесе бұл Ресей Федерациясынан Қырғызстанға транзит аясында аз көлемде болады.

Жалпы, Қазақстанда генерациялау көлемі 2024 жылы 4,2%-ға, ағымдағы жылдың қаңтар-ақпан айларында – 3%--ға өсті. 2025 жылдың алғашқы екі айында өндіріс пен тұтыну көрсеткіштері өткен жылдың қаңтар-ақпан айларынан айтарлықтай ерекшеленбеді. Қыс та тапшылықпен аяқталды, ал «энергетикалық тесіктерді» солтүстік көрші жауып отырды.

Жақсы жаңалық: өткен жылы ең «экологиялық лас» жылу электр станцияларының электр энергиясын өндіру үлесі аздап төмендеді. Егер 2023 жылы генерациядағы ЖЭС үлесі 77,4% құраса, өткен жылдың қорытындысы бойынша – 74,9%. Өндірілген 117,9 млрд кВт∙сағ шамамен 88,4 млрд кВт∙сағ жалпы энергожүйеге ЖЭО мен ЖЭО-дан келіп түсті. Бұл – жүйелік оператордың, «KEGOC» АҚ деректері.

Сонымен қатар, электр станцияларының барлық басқа түрлерін генерациялау үлесі өсті. ГЭС 2024 жылы барлық электр энергиясының 9,5%-ын (плюс 1,8 п.т.), газ турбиналық станциялар – 10,1%-ын (плюс 0,3 п.т.) өндірді. ЖЭК объектілері (жел, күн электр станциялары және биогаз қондырғылары) экономикаға 6,4 млрд кВт∙сағ берді, олардың үлесі 5,4% құрады.

Бірыңғай электр энергетикасы жүйесіндегі электр энергиясының болжамды теңгеріміне сәйкес, 2025 жылдың соңына қарай ҚР-да тапшылық 5,7 млрд кВт∙сағ шамасына жетеді. 2025-2031 жылдарға арналған жаңартылған құжатта ҚР Энергетика министрлігінің мамандары алдағы жылдары электр энергиясы нарығы қандай болатыны туралы өз көзқарастарын қайта қарады. Біріншіден, генерация көлемінен күтулер қысқартылды. Егер бір жыл бұрын билік 2025 жылдың соңына қарай 121,8 млрд кВт∙сағ өндіруді болжаған болса, енді бұл көрсеткіш 117,1 млрд кВт∙сағ мәніне дейін төмендеу жағына қарай қайта қаралды. Екіншіден, 2025 жылы жаңа генерациялау қуаттарынан өндірудің болжамды көлемі қысқартылды.

Жалпы, болжамды теңгерім келесі жылы Қазақстанда энергетика саласындағы бірнеше маңызды ірі жобалар іске қосылады деп болжайды. 2026 жылдың соңына қарай олар тапшылықты 2,6 млрд кВт∙сағ дейін азайтуға көмектесуі керек. Егер келесі жылдары қосымша қуаттарды енгізу жоспарлары жүзеге асырылса, тіпті электр энергиясының профициті туралы айтуға болады.

Ел профицит жағдайына жету және басқа елдерге сенуді тоқтату үшін АЭС-тен басқа қандай энергетикалық жобалар қажет? Сәуір айының басында ҚР Энергетика министрлігі электр энергетикасы саласын дамытудың 2035 жылға дейінгі жоспарын жариялады. Құжатқа Қазақстанда алдағы онжылдықта салынуға ниетті барлық жаңа энергия объектілерінің тізімі қоса беріледі. Жаңа жобалардың жалпы іске қосылатын қуаты – 26,4 ГВт, бұл қазіргі қолданыстағы генерациялау объектілерінің қуатынан асып түседі.

Тізім 59 тармақтан тұрады, барлық жобаларды шартты түрде екі үлкен топқа бөлуге болады – жаңаларын салу және қолданыстағыларын жаңғырту. Ең үлкен қуаттар болжамды түрде генерациялау объектілерінің жаңа буынында: 20,8 ГВт. Олардың ішіндегі ең ірілері – АЭС (2,4 ГВт) және жаңа ГРЭС-3 (2,6 ГВт). 11 облыс орталығында бу-газ қондырғыларын салу жоспарлануда, бұл қосымша 4,5 ГВт береді.

Стратегиялық жоспарларда «жасыл» энергетикаға ерекше орын берілген. ҚР Энергетика министрлігінің деректеріне сәйкес, 2029 жылдың соңына дейін Қазақстанда жалпы қуаты 3,8 ГВт энергия жинақтау жүйелері бар төрт ірі жел электр станциясы пайдалануға берілуі тиіс. Олардың барлығы үкіметаралық келісімдер шеңберінде шетелдік инвестициялар есебінен салынады. Инвесторлар – БАӘ, Франция және Қытайдан энергетикалық компаниялар.