QAZAQ GREEN.  2024 жылы энергияға әлемдік сұраныс 2,2%-ға өсті, бұл соңғы онжылдықтағы орташа өсу қарқынынан екі есе дерлік. Халықаралық энергетикалық агенттік (ХЭА) өзінің жаңа есебінде хабарлағандай, өсім электр энергиясын тұтынудың артуына байланысты болды, жаңартылатын көздер мен табиғи газ қосымша генерацияның негізгі бөлігін қамтамасыз етті.

ХЭА мәліметтері бойынша, жаһандық экономика 3,2%-ға өсті, бірақ энергия тұтынудың өсу қарқыны 2013-2023 жылдардағы орташа жылдық көрсеткіштен (1,3%) асып түсті. Қытайдағы өсімнің баяулауына қарамастан, өсімнің 80%-дан астамы дамушы экономикаларға тиесілі болды, онда энергия тұтыну 3%-дан аз ұлғайды, бұл 2023 жылғы деңгейден екі есе төмен. Дамыған елдерде бірнеше жыл төмендегеннен кейін энергияға деген сұраныс қайтадан өсіп, 1%-ға жуық өсті.

Ең үлкен өсім электр энергетикасында болды, әлемдік электр энергиясын тұтыну 1100 тераватт-сағатқа (4,3%) өсті, бұл соңғы онжылдықтағы орташа жылдық деңгейден екі есе дерлік. Негізгі драйверлер салқындату қажеттілігін арттырған экстремалды жылу, өнеркәсіптің энергия тұтынуының өсуі, көлікті электрлендіру, сондай-ақ деректер орталықтарының қарқынды кеңеюі және жасанды интеллекттің дамуы болды.

Электр энергиясын тұтынудың өсуі негізінен шығарындылары төмен көздермен қамтамасыз етілді. 2024 жылы әлемде шамамен 700 ГВт жаңа жаңартылатын энергия қуаты енгізілді, бұл 22 жыл қатарынан рекорд болды. Атом энергетикасы қондырғылары да соңғы 30 жылдағы ең жоғары деңгейге жетті. Нәтижесінде электр энергиясын өндірудің 80%-ы жаңартылатын көздер мен атом генерациясына тиесілі болды, бұл тарихта алғаш рет әлемдік генерацияның 40%-ын қамтамасыз етті.

Табиғи газ тұрақты энергиямен қамтамасыз етуде де маңызды рөл атқарды. 2024 жылы газға деген сұраныс 115 миллиард текше метрге (2,7%) өсті — бұл соңғы онжылдықтағы орташа жылдық өсімнен (75 миллиард текше метр) әлдеқайда жылдам.

Мұнайға деген сұраныс айтарлықтай баяу өсті — тек 0,8%. Тарихта алғаш рет оның әлемдік энергия тұтынудағы үлесі 30%-дан төмендеді (1970 жылдардағы көрсеткішке қарсы 46%). Факторлардың бірі электромобильдер сатылымының рекордтық өсуі болды: 2024 жылы олардың үлесі барлық сатылған автомобильдердің 20%-на жетті, бұл авиация мен мұнай химиясындағы мұнай тұтынудың өсуін өтеуге мүмкіндік берді.

Көмірді тұтыну тек 1%-ға өсті, бұл 2023 жылмен салыстырғанда екі есе көп. Алайда, бұл өсімнің 90%-дан астамын Қытай мен Үндістан қамтамасыз етті, онда аптап ыстық ауаны баптауға сұраныстың артуына әкелді.

Энергияға әлемдік сұраныс артып келе жатқанымен, таза технологияны белсенді енгізу CO2 шығарындыларын болдырмауға көмектесті. 2024 жылы энергиямен байланысты жаһандық шығарындылар 0,8%-ға өсіп, 37,8 млрд тоннаға жетті. Алайда, күн және жел энергетикасының, атом генерациясының, электромобильдердің және жылу сорғыларының дамуы жыл сайын 2,6 млрд тонна СО2 шығарындыларының алдын алуға мүмкіндік берді — бұл барлық жаһандық шығарындылардың 7%-на тең.

Дамыған елдерде көмірқышқыл газының шығарындылары 1,1%-ға төмендеп, олардың экономикасы содан бері үш есе өскеніне қарамастан, 50 жыл бұрынғы деңгейге дейін төмендеді. Сонымен қатар, шығарындылардың негізгі өсуі Қытайдан тыс дамушы елдерде болды. Қытайда шығарындылардың өсу қарқыны баяулағанымен, олардың жан басына шаққандағы деңгейі дамыған елдерге қарағанда 16%-ға жоғары және әлемдік орташа көрсеткіштен екі есе дерлік артық.

«ХЭА бұл есебі деректерге негізделген және әлемде болып жатқан оқиғалардың нақты бейнесін көрсетеді», — деп мәлімдеді агенттік басшысы Фатих Бироль.

«Біз энергия тұтынудың тез өсіп келе жатқанын көріп отырмыз, тіпті, дамыған экономикалар да сұраныстың төмендеуінің көпжылдық үрдісін тоқтатты. Дегенмен, жаңартылатын көздердің, атом энергетикасының және электромобильдердің өсіп келе жатқан үлесі экономикалық өсу мен CO2 шығарындылары арасындағы байланысты әлсіретеді. Бұл әлемдік энергетиканың орнықты дамуына үміт береді», — деп қосты ол.