QAZAQ GREEN. Жаңартылатын энергия жөніндегі халықаралық агенттік (IRENA) 2025 жылғы статистиканы (Renewable Capacity Statistics 2025) жариялады, оған сәйкес 2024 жылы жаңартылатын энергия көздерінің (ЖЭК) жаһандық қуаты 4 448 гигаватт (ГВт) мәніне жетеді. Бір жылдағы өсім 585 ГВт құрады, бұл барлық жаңа қуаттың 92,5%-на тең және жыл сайынғы өсудің рекордтық қарқынын көрсетеді – 15,1%.

Айтарлықтай өсімге қарамастан, ЖЭК ағымдағы кеңею қарқыны 2030 жылға қарай белгіленген қуаттарды үш есе арттырудың жаһандық мақсатына жету үшін қажетті деңгейден төмен болып қалады. Ол үшін әлемдік энергетикалық жүйе жыл сайын ЖЭК қуатын 16,6%-ға арттыруы тиіс.

Бұған қоса, деректерде географиялық диспропорциялар айқын байқалады. Алдыңғы жылдардағыдай, ЖЭК өсуіне Азия, әсіресе Қытай үлкен үлес қосты, ол қуаттың жалпы өсімінен 64%-ды қамтамасыз етті. Сонымен қатар, Орталық Америка мен Кариб теңізі бассейні ең төменгі өсімді көрсетті – небәрі 3,2%. G7 елдеріне жаңа қуаттың 14,3%-ы, ал G20 елдеріне 90,3%-ы келді.

IRENA бас директоры Франческо Ла Камера атап өткендей: «Жаңартылатын энергияның үздіксіз өсуі олардың экономикалық орындылығы мен қолжетімділігін дәлелдейді. Жыл сайынғы рекордтар таза энергияға көшудің жалғасып жатқанын көрсетеді, бірақ елеулі аймақтық теңгерімсіздіктер сақталуда және 2030 жылға дейін аз уақыт қалды».

Жаңартылатын энергия жөніндегі халықаралық агенттіктің (IRENA) бас директоры Франческо Ла Камера жаңартылатын энергетиканың жедел дамуы энергетикалық қауіпсіздіктің кілті ғана емес, сонымен қатар маңызды бизнес мүмкіндігі екенін атап өтті.

«Бүгінде, экономикалық бәсекеге қабілеттілік пен энергетикалық қауіпсіздік бірінші орынға шыққанда, жаңартылатын энергия көздерін кеңейту жылдам әрі тұрақты шешімге айналуда. Мен үкіметтерді Ұлттық мақсатты салымдардың (ҰМС 3.0) келесі раундын жаңартылатын энергетика саласындағы өз амбицияларының нақты жоспарын әзірлеу құралы ретінде пайдалануға шақырамын. Халықаралық қоғамдастыққа жаһандық оңтүстік елдерін қолдау үшін ынтымақтастықты күшейту қажет», – деп атап өтті ол.

БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш те ЖЭК дамуындағы елеулі прогресті атап өтті: «Жаңартылатын энергия көздері қазба отын дәуірін өткенге қалдырады. Өнеркәсіптің рекордтық өсуі жаңа жұмыс орындарын ашады, тұтынушылар үшін электр энергиясының құнын төмендетеді және экологиялық жағдайды жақсартады. Бірақ таза энергияға көшу барлық елдер арзан және таза энергияны толық пайдалана алуы үшін тезірек және әділ болуы керек».

2024 жылы барлық жаңа ЖЭК қуатының 96,6%-ы күн және жел энергиясына келді. Күн энергетикасы ең үлкен өсімді көрсетіп, 32,2%-ға ұлғайды және 1 865 ГВт-қа жетті, ал жел генерациясы небәрі 11,1%-ға өсті.

Өсудің қосымша факторы бірқатар өңірлерде жаңартылмайтын энергия көздері қуатының айтарлықтай қысқаруы болды. Алайда, сарапшылардың пікірінше, 2030 жылға қарай ЖЭК қуатын үш есеге арттыру және Париж келісімін орындау үшін одан да көп инвестициялар мен күш-жігер қажет.

Соңғы жылдары Жаңартылатын энергия жөніндегі халықаралық агенттік (IRENA) елдерді жаңартылған Ұлттық нысаналы салымдар (ҰНС 3.0) шеңберінде нақты және өлшенетін нысаналы көрсеткіштерді белгілеуге шақырады. Бұл бағытта агенттік энергетика секторына ерекше назар аудара отырып, өз мүшелеріне стратегияларды әзірлеуге және іске асыруға жәрдемдеседі.

ЖЭК негізгі түрлері бойынша қуаттардың өсуі

Күн энергетикасы: 2024 жылы күн фотоэлектрлік қондырғыларының қуаты 451,9 ГВт-қа өсті. Көшбасшы 278 ГВт қосқан Қытай болды, одан кейін Үндістан келеді (24,5 ГВт).

Гидроэнергетика (сорғыны жинақтайтын ГЭС-ті есептемегенде): қуаты 1 283 ГВт-қа жетті, негізгі өсімді Қытай қамтамасыз етті. Вьетнам, Индонезия, Непал, Пәкістан, Танзания және Эфиопия да айтарлықтай үлес қосты, бұл елдердің әрқайсысы 0,5 ГВт-тан астам қосты.

Жел энергетикасы: өсу қарқыны біршама төмендеді, бірақ жалпы белгіленген қуат 1 133 ГВт-қа жетті. Бұл сектордағы ең ірі ойыншылар Қытай мен АҚШ болып қала береді.

Биоэнергетика: 2024 жылы өсу жеделдеді – 2023 жылы 3,0 ГВт-қа қарсы 4,6 ГВт қосылды. Негізгі драйверлер Қытай мен Франция болып, олардың әрқайсысы 1,3 ГВт пайдалануға берілді.

Геотермалдық энергетика: жиынтық өсім 0,4 ГВт құрады, Жаңа Зеландия көшбасшы болды, одан кейін Индонезия, Түркия және АҚШ келеді.

Еуразия, Еуропа және Солтүстік Американы қоспағанда, желіден тыс энергетика (автономды энергиямен жабдықтау - ред. ескертпе): қуаттыың өсуі 1,7 ГВт құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда үш есе көп. Желіден тыс күн энергетикасы негізгі үлес қосып, 6,3 ГВт-қа жетті.