QAZAQ GREEN.  Швейцариялық FlexBase Group компаниясы ө «әлемдегі ең қуатты редокс- ағынды батареясы» деп атаған қондырғысын құрап жатыр. Қондырғы жаңартылатын көздерден алынатын электр энергиясын жинақтауға арналған. Ол швейцариялық және еуропалық электр желілерінің жұмысын тұрақтандыруға көмектесуі тиіс, деп хабарлайды Swissinfo.

Лауфенбург қаласындағы Ааргау кантонындағы (Laufenburg, Aargau) бұл компания қазіргі уақытта ұзындығы жағынан екі футбол алаңынан асып түсетін, тереңдігі 27 метр  қазаншұңқырды дайындап жатыр. Онда жоспарланған батарея қондырғысының жер асты бөлігі орналастырылады. «Біз бірнеше миллисекунд ішінде желіге 1,2 гигаваттқа дейінгі электр энергиясын бере аламыз немесе ала аламыз, бұны Германия шекарасына жақын Ааргау кантонында орналасқан Ляйбштадттағы (Leibstadt) АЭС қуатымен салыстыруға болады».

Бұл туралы FlexBase Group компаниясының негізін қалаушылардың бірі Марсель Аумер (Marcel Aumer) швейцариялық қоғамдық француз тілді RTS телерадиокомпаниясына берген сұхбатында айтты. Бұл энергия жинақтағышы, ауданы шамамен 20 000 шаршы метрлік кешен - Лауфенбургтегі болашақ технологиялық орталықтың бөлігіне айналады, ол жасанды интеллект негізінде құралдарға, кеңсе кеңістігіне және ғылыми зертханаларға қызмет көрсететін ОДО-дан (деректер орталығы)  тұрады.

FlexBase компаниясы батареяны 2029 жылы пайдалануға беруді жоспарлап отыр және бұл ретте шамамен 300 жаңа жұмыс орнын құруды көздейді. Жоба жеке капиталмен қаржыландырылып, оның құны 1-ден 5 млрд швейцариялық франкке барады деп бағалануда.

Редокс-ағынды ағынды батареялар қалай жұмыс істейді?

Батарея ішіндегі қатты материалдарда энергия сақталатын литий-ионды аккумуляторлардан айырмашылығы, редокс-ағынды жүйелер сұйық электролиттерді пайдаланады. Бұл сұйықтықтар үлкен резервуарларда сақталады, ал олардың үстінде орналасқан ұяшық блоктары сақталған химиялық энергияны электр энергиясына түрлендіреді. Жүйе жаңартылатын көздерден, негізінен күн және жел энергиясынан алынатын артық электр энергиясын пайдаланып қуатталады, содан кейін оны сұраныстың ең жоғары кезеңінде желіге кері қайтарады.

Лауфенбург батареясы Швейцариядағы Swissgrid ұлттық жоғары вольтты электр желісіне тікелей қосылған алғашқы қондырғы болады. Swissgrid компаниясында мұндай ауқымды жинақтағыш жүйелер  болашақта бүкіл ұлттық энергетикалық жүйенің маңызды элементіне айналады деп санайды.

«Ірі батареялар бізге энергия мол болған кезде оны сақтауға және қажет болған кезде беруге мүмкіндік береді. Жел энергиясын өндіру ауа райы жағдайларына байланысты екенін ескере отырып, мұндай икемділік бізге желіні жылдам тұрақтандыруға көмектеседі», - деп түсіндірді компанияның өкілі Габриэль Кривелли (Gabriele Crivelli).

Мұндай қондырғылар электрмен қамтудың іркіліс тәуекелін азайтып, электр қуатына деген сұраныстың кенеттен артуына, сондай-ақ жасанды интеллект негізіндегі құралдармен жұмыс істейтіндерді қоса алғанда, көптеген деректер орталықтарының біртіндеп, бірақ тұрақты түрде артып келе жатқан энергия тапшылығына төтеп беруге көмектеседі.

Еуропада редокс-ағынды  технологиялар енді ғана «сәнге ене» бастады, ал әлемнің басқа өңірлерінде олар кеңінен қолданыс табуда. «Азияда, әсіресе Жапонияда, бұл технология қазірдің өзінде айтарлықтай танымал болды». Марсель Аумер атап өткендей,  бүгінгі күні Жапония, Қытай және Оңтүстік Корея бұл технология тұрғысынан Еуропадан шамамен жеті жыл алда.

Швейцариялық сарапшы күмән танытады

Сарапшы және  Цюрихтегі Жоғары техникалық мектебінің  (ETH Zurich) профессоры Тобиас Шмидт (Tobias Schmidt) 2020 жылдың өзінде ақ анағұрлым перспективалы қолданыстағы энергия жинақтау технологияларының тиімділігін талдауға арналған зерттеу жүргізген. Ол Лауфенбургте жоспарланған түріндегі редокс-ағынды  технологиясының «болашағы жоқ» деп санайды.

«Мен Лауфенбург жобасы бойынша барлық нақты сандарды білмеймін. Бірақ көпшілікке мәлім болған нәрселер менің күмәнімді туғызады. Өз басым мұндай технологияға қаражат құймаған болар едім», - деді ол 2025 жылы Швейцарияның неміс тілді SRF телерадиокомпаниясына берген сұхбатында.

Тобиас Шмидттің пікірінше, болашақ литий-ионды секілді металл иондары негізіндегі аккумумляторлардың қолында. Оның айтуынша,  литий-ионды батареялардың негізгі нарығы электр көліктері болып табылады. Бұл салаға, әсіресе Қытайда, үлкен қаражат салынуда, және бұл батареялар өндірістік тәжірибе артқан сайын барынша жетілдіріліп, арзандап келеді.

2025 жылы Тобиас Шмидт әріптестерімен бірлесіп жазған зерттеуін жариялап, онда литий-ионды батареяларды, атап айтқанда натрий-ионды батареяларды алмастыратын жаңа энергия сақтау жүйелері бұрынғы литий-ионды технологиялардың жинақталған тәжірибесін толық пайдаланатынын дәлелдеген. «Сондықтан металл иондары негізіндегі батареялардың (Лауфенбургтегі болатын сияқты батареялардың) даму траекториясымен бәсекелесу өте қиын болады», - деді ол,  Swissinfo порталына берген сұхбатында.