Татьяна Ланьшина,

Жоба менеджері, Power System Transformation,

Agora Energiewende

Agora Energiewende жаңа зерттеуіне сәйкес, Қазақстан энергия теңгерімінде әр түрлі жаңартылатын энергия көздерінің үлесін 2030 жылға қарай төрт есеге, 20%-ға дейін арттырып, энергия жүйесіне шығындарды барынша азайта алады. Жел мен күн энергиясын қабылдауды жеделдету елге көмірді пайдалануды біртіндеп тоқтатуға және өнеркәсіп салаларында электрлендіру үшін тұрақты мүмкіндіктер жасауға көмектеседі.

Арзан жел және күн энергетикасын дамыту әлеуетіне ие бола отырып, Қазақстан жаңартылатын көздерден электр энергиясын өндіруүлесін 2030 жылға қарай 5%-дан 20%-ға дейін ұлғайту үшін барлық мүмкіндіктерге ие, бұл елге 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығы жөніндегі мақсатына жетужолына түсуге жәрдемдеседі.

Agora Energiewende жаңа зерттеуіне сәйкес, жаңартылатын энергияны пайдаланудың мұндай кеңеюі электр желісінің шығындарын азайту, жеткізілім сенімділігін қамтамасыз ету және көмір өндіруден біртіндеп бас тарту арқылы мүмкін болады.

Зерттеу 2030 жылға арналған төрт түрлі сценарийді модельдейді: біреуі Үкіметтің жаңартылатын энергия көздерінің үлесін 15%-ға дейін ұлғайту жөніндегі ағымдағы мақсатына негізделген әдеттегі қызмет үшін сценарий және үшеуі 2030 жылға қарай әр түрлі жаңартылатын энергия көздерінің жоғары үлесін (20%-ға дейін) және көмір өндіруден бас тартуды болжайтын өршіл сценарий.

Модельде көзделгендей, көмір өндірісінің төмендеуі жаңартылатын энергия көздерін, атап айтқанда күн фотоэлектрлік және жел энергиясын пайдаланудың өсуімен өтеледі деп болжайды, мұнда бағала убойынша келтірілген құн жаңа салынып жатқан көмір өндіру объектілеріне жұмсалатын шығындардың жартысына жуығын құрайды. Барлық сценарийлер демографиялық өсуге жәнеэнергияны көп қажет ететін салалардың кеңеюіне байланысты 2030 жылға қарай электрэнергиясын өндіру мен тұтынудың айтарлықтай өсуін көздейді.

Agora зерттеуінде анықталған Қазақстанның энергетикалық жүйесін табысты трансформациялау үшін негізгі шаралар энергия жүйесін кеңейту және нығайту, энергия тиімділігін арттыру және көмірден бастарту жоспарын әзірлеу болып табылады. Энергия тұтыну құрылымындағы жаңартылатын энергия көздерінің үлесін арттыру жылумен жабдықтауды, өнеркәсіптік қолдануды және көлікті тұрақты электрлендіру үшін де өте маңызды.Авиация, кеме қатынасы және цемент өндірісі сияқты кейбір көмір тексіздендірілуі қиын секторларда Қазақстанға жаңартылатын сутегіге және электр энергиясын көміртекті бейтарап отынға айналдыратын басқа отындарға көшу қажет болады.

ҚИЫНДЫҚТАРҒА ҚАРАМАСТАН ТҮРЛЕНДІРУДІҢ МАҢЫЗДЫ ӘЛЕУЕТІ

Қазақстан экономикасы әлемдегі ең аз энергия тиімді экономикалардың бірі болып саналады; оныңЖІӨ-ніңэнергия сыйымдылығы әлемдік орташа көрсеткіштен шамамен 50%ға жоғары. Ел 4 ГВт-тан астам жаңа көмірэлектр станцияларын салуды жоспарлап отыр, ал мұнай экономиканың негізгі секторларының бірі болып қала береді. Елдің энергетикалық инфрақұрылымы да жаңғыртуды қажет етеді.

Сонымен қатар, соңғы 30 жылда Қазақстанның энергетикалық нарығы тігінен интеграцияланған монополиядан ішінара ырықтандырылған көп нарықтық жүйеге айналды.

Соңғы онжылдықта елде жаңартылатын энергия көздерінің көбеюі байқалды. Осылайша, Қазақстанның өңірдің басқа елдері үшін оң үлгі болу әлеуеті бар.

Энергия жүйесін кеңейту және нығайту, сондай-ақ энергия тиімділігін арттыру бойынша келісілген және жедел күш-жігерелге еңүнемді генерациялау көздерін таңдап қана қоймай, сонымен қатар 2030 жылға арналған шығарындыларды 1990 жылғы деңгейден 15%-ға төмендету жөніндегі климаттық мақсатты орындауға мүмкіндік береді, бұл көміртегі бейтараптығына жету жолындағы маңызды кезең болып табылады. Зерттеу Қазақстанға жылумен жабдықтау, көлік және өнеркәсіп сияқты секторларда электрлендіру және энергия тиімділігін арттыру үшін мүмкіндіктер жасауға жол ашатын көмірден жаңартылатын энергия көздеріне көшудің ықтимал жолын көрсетеді, осылайша жалпы экономика үшін экологиялық таза энергетикаға көшуден пайда көреді. «Қазақстанның көмірге тәуелді энергетикалық секторын жаңартылатын энергия көздерінің көмегімен жаңғырту: сын-тегеуріндер, шешімдер және 2030 жылға дейінгі және одан кейінгі кезеңге сценарийлер» зерттеуі ОЕТ, ECOJER және Qazaq Green қауымдастығымен ынтымақтастықта дайындалды. 59 беттік зерттеуде 2030 жыл қарсаңында Қазақстанда жаңартылатын энергия көздерін дамытудың төрт талдамалық сценарийі модельденеді.

Дереккөз: https://www.agora-energiewende.org/news-events/the-road-ahead-for- kazakhstans-power-sector-modernising- through-renewables