QAZAQ GREEN. Qazaq Green Fest 2024 III Халықаралық іскерлік фестивалінде Германияның Федералды экономика және климатты қорғау министрлігінің тапсырмасы бойынша «Оңтүстік-Шығыс және Шығыс Еуропа, Оңтүстік Кавказ және Орталық Азия елдерінде климаттық саясат саласындағы әлеуетті дамыту» (CDCP) Халықаралық климаттық бастаманың (IKI) өңірлік жобасы шеңберінде Қазақстандағы Герман халықаралық ынтымақтастық қоғамының (GIZ) қолдауымен «Гендерлік саясат және кадрларды әділ ауысудағы кадрларды даярлау мәселелері» сессиясы өтті.

Сессияны Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия төрағасының орынбасары Ләззат Рамазанова жүргізді.

Сессия спикерлері ретінде Қазақстандағы БҰҰ Даму бағдарламасының гендерлік мәселелер жөніндегі маманы Гаухар Нұрша, Qazaq Green Басқарма төрайымы Айнұр Соспанова, ESGQ рейтингтік агенттігінің директоры Ерлік Қаражан, «Экожер» қауымдастығының бас директорының кеңесшісі Рамазан Жампейісов, Smart ReEnergy компаниясының негізін қалаушы және бас директоры Қызжібек Рысжанова, Қазақ-Герман тұрақты даму институтының директоры, доктор Макс Эйрих, Kazenergy қауымдастығының атқарушы директоры Ләззат Ахмурзина және Hay Consulting Group компаниясының сарапшысы Юлия Шамис сөз сөйледі.

Олар Қазақстанда қарқынды дамып келе жатқан «жасыл» энергетикадағы гендерлік теңдік күн тәртібін талқылады.

Егер әлемде және Қазақстанда гендерлік теңдіктің күн тәртібін қарастыратын болсақ, бұл салаларда әйелдердің өкілдігі өте төмен екенін байқауға болады. Бұл инженерлер мен тар мамандар сияқты кадрлық позицияларға да, саяси өкілдікке де, әйелдердің көшбасшылық рөлдерге қатысуына да қатысты, дейді БҰҰДБ маманы Гаухар Нұрша.

Оның айтуынша, әйелдер бұл мамандықтарға қызығушылық танытады, бірақ олардың алға жылжуына кедергі келтіретін жүйелік кедергілер бар. Жылдар бойы қалыптасқан құндылықтар мен мүмкіндіктердің экожүйесі ерлер басым болатын ортаны қалыптастырды. Бұл кадрлық қарым-қатынасқа, ілгерілету және жалдау саясатына қатысты, әсіресе энергетика сияқты дәстүрлі еркектер саласында.

Қазақстанда энергетика секторындағы қызметкерлердің 30%-дан азы – әйелдер, олардың көпшілігі саяси немесе көшбасшылық позицияларды емес, әкімшілік лауазымдарды атқарады. Сондықтан әрбір компания өзінің ESG стратегиясының шеңберінде 8 Наурыз сияқты мерекелер қарсаңында ғана емес, сонымен қатар басшылықтан бастап HR және коммуникацияға дейін тұрақты негізде гендерлік теңдік туралы өзіне сұрақтар қоюы керек. Бұл жылына бір рет әйелдердің көшбасшылығы туралы айтып қоймай, сонымен қатар жағдайды жақсартуға мүмкіндік береді.

«БҰҰ Даму бағдарламасы жеке сектор мен мемлекеттік мекемелер үшін сертификаттауды жаһандық деңгейде ілгерілетуде. Өткен жылы біз бұл бағдарламаны гендерлік күн тәртібін үйлестіретін Мәдениет және ақпарат министрлігімен бірлесіп бастадық. Бұл бастама квазимемлекеттік секторлардың директорлар кеңестеріндегі әйелдердің 30% үлесіне қол жеткізуге ғана емес, сонымен қатар байланысты мәселелердің кең ауқымын шешуге бағытталған.

Барлық құзыретті және тәжірибелі әйелдер директорлар кеңесіне белсенді қатысып, заңнама қалыптастырып, Парламентте белсенді болғысы келетінін атап өткен жөн. Мәселе – мұны қаншалықты жасай алатындығында. Алдағы жылдары БҰҰ Даму бағдарламасы және БҰҰ-ның басқа агенттіктері күтім экономикасы мәселелеріне және әйелдерді кері тартуды жалғастыратын гендерлік таптаурындардың ықпалына ерекше назар аударады. Шетелде біліктілігін арттыру немесе оқу үшін іссапарға бару қажет болған кезде әйелдер жиі қиындықтарға тап болады, өйткені олар өз әрекеттерін отбасымен үйлестіруі керек.

Астана мен Алматыда гендерлік таптаурындармен жағдай анағұрлым серпінді және оң, бірақ Орталық Азияда дәстүрлі нормалар әлі де сақталуда», – деді Гаухар Нұрша.

Qazaq Green Басқарма төрайымы Айнұр Соспанова атап өткендей, Қазақстанда табысты әйелдер отбасы мен жақын ортаның үлкен қолдауының арқасында мансап жасап, өмірлік тепе-теңдікті сақтай алды. Бұл жерде олардың күйеулері мен ата-аналары маңызды рөл атқарды. Мансаптық өсу үшін жұмыс істейтін анаға тек отбасын ғана емес, ұжымды да қамтитын қолдау ортасы қажет.

«Қолдау заңнамалық деңгейде бекітілуі тиіс. Икемді кесте мен адал еңбек жағдайларының болуы маңызды. Мемлекеттік деңгейде отбасылық-гендерлік саясат тұжырымдамасы қабылданғанымен, орындау деңгейінде бәрі жақсы деп саналады. Мемлекеттік деңгейде тұжырымдама қабылданды, бірақ компаниялардың да осы саясатты іске асыруы маңызды», – деді Айнұр Соспанова.

Ләззат Рамазанова Qazaq Green ЖЭК қауымдастығының гедерлік саясатындағы жақсы үрдісін атап өтті.

«Рейтингтер құру арқылы компанияларды ынталандыратындығыңыз шетелдік инвесторларға нақты сигнал береді: бұл елде әлемдік қауымдастық үшін маңызды нәрселер танылады, мұнда инвестициялауға болады. Гендерлік мәселелерді елемей, біз өзімізді айтарлықтай инвестициядан айырамыз. Энергетика саласы да әулеттік сипатқа ие. Энергетиктер әулетін қалыптастыру үшін балаларға әйелдер арқылы инвестициялау керек. Содан кейін ұлдар мен қыздарды осы саланы қолдауға көндірудің қажеті жоқ – олар аналарының рөлдік модельдерін көріп, өздері барады.

Біздің аналарымыз жұмысқа олардың қалауы бойынша емес, жүйе талап еткендіктен жіберілді. Бүгінде болашақ келіндер мансапқа ие болуы үшін ұлдардың ата-аналарымен жұмыс істеу маңызды. Ұлдардың ата-аналары болашақ келіндерінің де мансапқа құқылы екенін түсінуі керек.

Мен өз инсайтыммен бөліскім келеді: менің қайын атам – академик және математика профессоры, ал қайын енем физика кафедрасының доценті. Олар STEM саласынан, ал атам бір кездері ол топтарды жинаған кезде ең тиімді және саны жағынан көбі қыздар қатысқан топтар болғанын айтты. Алайда, Қазақстанда бұл қыздар қажет болмай, шетелге оқуға кетеді. Біз бұл әлеуетті көрмей, оны жоғалтып отырмыз», – деп қорытындылады Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия төрағасының орынбасары Ләззат Рамазанова.