QAZAQ GREEN. Франция елді энергиямен қамтамасыз етуде атом энергетикасына бәс тігуде. Неліктен бұл өзінің барлық АЭС-ін өшірген Германия үшін үлгі бола алады (алмайды), бұл туралы DW материалында.

Энергиямен қамтамасыз ету мәселесін шешу үшін Франция болашақта атмосфераға көп мөлшерде СО2 шығаратын көмір станцияларын алмастыратын АЭС санын көбейтуге ниетті. Бұрын жоспарланған алты АЭС салудың орнына қазір Парижде 14 жаңа атом электр станциясы туралы айтылуда.

Франция атом энергетикасына бәс тігуде

Осылайша, Франция үкіметі 2035 жылға дейін елдің энергия теңгеріміндегі жаңартылмайтын көздердің үлесін қазір 60%-дан астамын 40%-ға дейін төмендетуге ниетті. Францияның энергетика министрі Аньес Панье-Рюнашенің пікірінше, осы мақсатқа жету үшін 2026 жылдан бастап 13 гигаватт/сағат энергия өндіре алатын атом станцияларын салу қажет. «Бұл сегіз EPR типті реактордың қуатына сәйкес келеді, –деді министр. – Қазір қолданылатын реакторлар мәңгілік емес».

Францияда әзірленген EPR (European Pressurized Reactor) моделі – үш плюс буынының қысымды су-сулы энергетикалық реакторының (ССЭР) түрі – Чернобыль апатынан кейін атом энергетикасын жандандыруға және қауіпсіздікті қамтамасыз етуге арналған.

Осындай үш реактор екі мыңыншы жылдардың басында пайдалануға берілді – біреуі Финляндияда, екеуі Қытайда. Ұлыбританияда 2018 жылдың желтоқсанынан бастап екі EPR реакторы салынуда. Бірақ ядролық реакторлардың бұл түрін салу кезінде тек Финляндияда ғана емес, Франция мен Ұлыбританияда да техникалық бөлікке және жоғары шығындарға байланысты проблемалар туындады.

Мысалы, Францияда алғашқы EPR реакторы, EDF мемлекеттік француз концернінің деректері бойынша, 2024 жылдың ортасында Нормандияда Фламанвилдегі АЭС-те сынақ режимінде іске қосылуы тиіс. Оның құрылысы 17 жылға созылды және шығындар 12,7 млрд еуроны құрады, бұл бастапқыда қарастырылған сомадан төрт есе жоғары.

АЭС-те электр энергиясын өндіру CO2 шығарындыларын азайтуға көмектесе ме?

Осыған қарамастан, Франция осы және басқа да АЭС жұмысын одан әрі қолдауға ниетті. Осылайша, 2023 жылғы желтоқсанда Дубайда өткен БҰҰ климаттық саммитінде (COP28) ол АҚШ, Ұлыбритания, Бельгия, Польша, Финляндия, БАӘ және басқаларын қоса алғанда, 20 елдің қатарында атом энергетикасын дамытуға және көмірсутектерге тәуелділікті азайту әрі атмосфераға СО2 шығарындыларын қысқарту үшін 2050 жылға дейін АЭС-те өндірілетін электр энергиясының көлемін үш есеге арттыруға шақырды.

АЭС пайдаланбай, климат бейтараптығы мақсатына жету мүмкін емес, бұған мемлекеттер сенімді. Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің (МАГАТЭ) басшысы Рафаэль Гросси саммит алаңында ядролық энергетикаға одан әрі инвестиция салуға шақырды. ЕО-да энергетикалық реформа аясында мүше елдерге атом электр станцияларын дамытуды субсидиялауға мүмкіндік беру туралы шешім қабылданды.

Бұл ретте Германия басқа жолды таңдады. Жаңартылатын энергия көздерін (ЖЭК) одан әрі дамытуға бәс тігетін ГФР-да соңғы үш атом электр станциясы 2023 жылдың сәуірінде ішкі және сыртқы сындарға қарамастан өшірілді.

Дубайдағы саммитте ГФР канцлері Олаф Шольц (Olaf Scholz): «Осы онжылдықта жердегі температураның 1,5 градустан жоғары көтерілуіне жол бермеу үшін жарияланған мақсатқа жету және парниктік газдар шығарындыларының деңгейін төмендету әлі де мүмкін», - деп мәлімдеді. 2030 жылға дейін әлем елдеріне жаңартылатын көздерден, соның ішінде жел мен күнді пайдаланудан электр энергиясын өндіруді үш есе ұлғайту және энергия тиімділігін екі есе арттыру қажет екенін атап өтті.

Германия «жасыл» энергетиканы қолдайды

2024 жылдың қаңтар айының басында Германияның Agora Energiewende сараптама орталығы өзінің зерттеу нәтижелерін жариялады, онда көмір зауыттарының істен шығуы және елдегі экономикалық құлдырау Германиядағы парниктік газдар шығарындыларының соңғы 70 жылдағы ең төменгі деңгейге жетуіне әкелді делінген. Неміс өнеркәсіптік кәсіпорындары 2023 жылы атмосфераға 2022 жылмен салыстырғанда 12%-ға аз CO2 шығарды, бұл – 1990 жылдан бергі ең төменгі көрсеткіш.

СО2 эмиссиясын қысқарту мақсатына жетудің негізгі құралы энергиямен жабдықтау көздерін ЖЭК пайдасына қайта ұйымдастыру болуы тиіс. Германия қазір бұл бағытта бұрынғыға қарағанда жылдамырақ қозғалуда: Agora талдаушыларының деректері бойынша, ГФР 2023 жылы алғаш рет тұтынылатын электр энергиясының жартысынан көбі жел, күн немесе су энергиясының есебінен жабылды.

«Жаңартылатын энергия көздерінің тарихи максимумының арқасында энергетика саласы климаттық саясатта бізді 2030 жылғы мақсатқа жақындататын табысқа жетті,» – деп мәлімдеді Agora Energiewende Deutschland директоры Симон Мюллер (Simon Müller). Алайда, өнеркәсіп шығарған парниктік газдар көлемінің төмендеуі оның пікірінше тұрақты емес: «Дағдарыстан туындаған өндірістің құлдырауы Германияны индустриалды мемлекет ретінде әлсіретеді». Егер неміс экономикасы көмір мен газды пайдалану арқылы қайтадан өсе бастаса, онда эмиссия көлемі де арта береді, дейді зерттеушілер.

Сонымен қатар, Берлиннің көмір және атом электр станцияларынан бас тартуы Германияда электр энергиясының бағасының өсуіне себеп болған факторлардың біріне айналды (РФ Украинаға қарсы соғысынан және ресейлік газ импортын тоқтатудан басқа). Destatis статистикалық ведомствосының мәліметінше, 2023 жылдың 1-жартыжылдығында ГФР электр энергиясы өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 26,2%-ға қымбаттады.

Нәтижесінде неміс үй шаруашылықтары өткен жылдың бірінші жартыжылдығында 1 кВт⋅сағ электр энергиясы үшін орташа есеппен 42,29 еуроцент төледі. Бұл ГФР үкіметінің халықты, шағын және орта бизнесті қолдау жөніндегі миллиардтаған долларлық бағдарламасында көзделген газ және электр энергиясына бағаларды субсидиялауды ескере отырып. Ол, алдымен, ресейлік газдың Германияға жеткізілуінің күрт төмендеуінен, содан кейін толық тоқтатылуынан туындаған энергетикалық дағдарыс жағдайында қабылданды.