QAZAQ GREEN.   Қытайдың энергетикалық ауысуы жаңа кезеңге өтіп жатыр. Бұл кезеңде таза электр энергиясы электр энергетикасымен қатар өнеркәсіп пен көлікте де қазба отынның орнын баса бастады. Бұл туралы Ember талдау орталығының 8 қыркүйекте жарияланған есебінде айтылған.

2025 жылы Қытайда электр энергиясына сұраныстың барлық өсімі таза энергетика есебінен қамтамасыз етілді. Соның нәтижесінде жылу электр станцияларында, негізінен көмір станцияларында, өндірілген электр энергиясы сұраныс 5%-ға өскеніне қарамастан 0,7%-ға төмендеді.

Бұл соңғы он жылдағы жылу генерациясының алғашқы төмендеуі болды. Бұған дейін мұндай жағдай 2015 жылы байқалған, бірақ сол кезде электр энергиясына сұраныс небәрі 0,5%-ға өскен.

Ember дерегінше, 12 айлық жылжымалы көрсеткіш бойынша көмір генерациясы 2024 жылдың басынан бері іс жүзінде өспей тұр. Сарапшылар мұны уақытша құбылыс емес, Қытайдың энергетикалық жүйесіндегі ұзақ мерзімді құрылымдық өзгерістің белгісі деп бағалайды.

Энергетикалық ауысудың негізгі факторларының бірі аккумуляторлық энергия жинақтау жүйелерінің жылдам дамуы болды. 2025 жылы әлемде жаңадан іске қосылған энергия жинақтау қуаттарының шамамен 60%-ы Қытайға тиесілі болды. Бір жылдағы өсім 84%-ға жетті.

2024 жылдың соңына қарай аккумуляторлық жинақтау жүйелерінің белгіленген қуаты гидроаккумуляциялық электр станцияларының қуатынан асып түсті. 2022–2025 жылдары аккумуляторлық жүйелердің орташа пайдалану коэффициенті шамамен екі есе өсті.

Ұзақ мерзімді энергия жинақтау технологиялары да дамып келеді. Сығылған ауа мен балқытылған тұз негізіндегі жүйелер сынақ жобалары кезеңінен біртіндеп коммерциялық қолданысқа көшіп жатыр.

Өнеркәсіпте электр энергиясын пайдалану ауқымы кеңейіп отыр. Машина жасау, электроника және тоқыма өндірісі сияқты салаларда электр энергиясы түпкілікті энергия тұтынудың шамамен төрттен үш бөлігін қамтамасыз етеді.

Металлургия және бейметалл минералдар өндірісі сияқты энергияны көп қажет ететін салаларда да қазба отынды тұтынудың өсуі баяулай бастаған.

Көлік секторында 2026 жылғы маусымға қарай жаңа жеңіл автомобильдер сатылымындағы электромобильдердің үлесі шамамен 67%-ға жетті.

Электрлендіру жүк көліктері нарығына да таралып жатыр. Қытайда электр жүк көліктерінің сатылымы 2024 және 2025 жылдары қатарынан екі еседен астам өсті. Соның нәтижесінде олардың жаңа жүк көліктері сатылымындағы үлесі 26%-ға жетті.

Есепке сәйкес, көмір генерациясы талдауға алынған Қытайдың 26 провинциялық өңірінің 17-сінде өспей тұр. Бұл өңірлерге елдегі жылу энергетикасы қуаттарының жартысынан астамы тиесілі.

Жеңіл өнеркәсіптің бірқатар саласында қазба отынды тұтыну бұрынғы ең жоғары деңгеймен салыстырғанда айтарлықтай азайған. Тоқыма өнеркәсібі, машина жасау, азық-түлік және сусындар өндірісінде төмендеу 26%-дан 71%-ға дейін жетеді.

Ember бағалауынша, көлікті электрлендіру тәулігіне шамамен 1 млн баррель мұнайдың тұтынылуын алмастырып отыр. Бір жылдағы бұл көлем ЭЫДҰ-ға мүше Еуропа елдерінің үкіметтері ұстап отырған стратегиялық мұнай қорынан шамамен екі есе көп. Бұл қор 2025 жылдың соңында 179 млн баррель болған.

2025 жылы Қытайдың таза технологиялар экспорты $220 млрд-тан асты. Бұл көрсеткіш елдің киім-кешек, жиһаз және тұрмыстық техника сияқты дәстүрлі экспорт салаларының көлеміне жақындады.

Таза энергетикаға инвестицияларды, өндірісті және жеткізу тізбектерін қамтитын Қытайдың таза экономикасы 2025 жылы шамамен $2,1 трлн экономикалық белсенділік қалыптастырды. Ember бұл көрсеткішті құрылыс және жылжымайтын мүлік сияқты дәстүрлі ірі секторлардың ауқымымен салыстырады.

Сонымен қатар энергетикалық ауысудың келесі кезеңі жаңа сын-қатерлермен қатар жүреді. Көмір электр станцияларының жұмыс уақыты қысқарып, көмірге тәуелді өңірлер ұзақ мерзімді құрылымдық өзгерістердің қысымын сезіне бастады.

2026 жылы Қытайда күн энергетикасы қуаттарын іске қосу қарқыны баяулап, жаңа қуаттарды энергетикалық жүйеге біріктіру қиындай түсті. Соған қарамастан Ember сарапшылары таза энергетика мен экономиканы электрлендірудің бірін-бірі күшейтетін үрдісі энергетикалық ауысудың жалпы қарқынын сақтап отырғанын атап өтеді.