QAZAQ GREEN. Энергетика әлемі қазір жаңа өнеркәсіптік дәуірдің - жаңа ірі нарықтар мен миллиондаған жұмыс орындарын құратын, сондай-ақ жаңа тәуекелдерді тудырып, бүкіл әлемдегі елдерді жаңа жаһандық энергетикалық экономикадағы орнын қамтамасыз ету үшін өнеркәсіптік стратегияларды әзірлеуге итермелейтін таза энергия технологияларын өндіру дәуірінің қарсаңында,  делінген ХЭА Energy Technology Perspectives 2023жаңа ірі баяндамасында.

ХЭА-ның жетекші серияларының бірінің соңғы бөлігі саналатын «Энергетикалық технологиялардың болашағы 2023» баяндамасы болашақтың таза технологиялары салалары бойынша әлемдегі алғашқы жаһандық анықтамалық болып табылады. Онда күн батареялары, жел турбиналары, электромобиль батареялары, сутегі электролизерлері және жылу сорғылары сияқты таза энергия технологияларының және олардың бүкіл әлем бойынша жеткізу тізбектерінің заманауи жаһандық өндірісіне жан-жақты талдау жасалған, сондай-ақ олардың алдағы жылдары таза энергияға көшу қарқынына орай қалай дамитыны көрсетілген.

Талдау көрсеткендей, таза энергияны өндірудің негізгі жаппай технологияларының әлемдік нарығы 2030 жылға қарай жылына шамамен 650 миллиард АҚШ долларын құрайды, егер әлем елдері энергетика және климат бойынша өз міндеттемелерін толығымен орындаса, бұл бүгінгі деңгейден үш еседен астамға көп. Таза энергия өндірісіндегі сәйкесінше жұмыс орындары бүгінгі 6 миллионнан 2030 жылға қарай 14 миллионға дейін екі еседен астамға артады – әрі, алдағы онжылдықтарда өтпелі үрдістің дамуына қарай өнеркәсіп пен жұмыспен қамтудың одан әрі қарқынды өсуі күтілуде.

Сонымен қатар, қолданыстағы таза энергия технологияларын жеткізу тізбегі ресурстарды өндіру мен өңдеудің, сондай-ақ технологиялар өндірісінің жоғары географиялық шоғырлануы түріндегі тәуекелдерді білдіреді. Күн батареялары, жел энергетикасы, электромобиль батареялары, электролизерлер және жылу сорғылары сияқты технологиялар үшін ең ірі үш өндіруші елдің үлесіне әр технология бойынша өндірістік қуаттың кемінде 70%-ы тиесілі, бұл елдердің барлығында Қытай басым. Сонымен қатар, маңызды минералдарды өндірудің көп бөлігі аз елдерде шоғырланған. Мысалы, Конго Демократиялық Республикасы кобальттың әлемдік көлемінің 70%-дан астамын өндіреді, ал Австралия, Чили және Қытайдың үш елі ғана әлемдік литий өндірісінің 90%-дан астамын құрайды.

Әлем қазірдің өзінде қатаң жеткізу тізбегінің тәуекелдеріне тап болды, ол соңғы жылдары таза энергия технологиялары бағасының өсуіне әкеліп соқтырды, бұл елдердің таза энергияға көшуін қиындатады және қымбаттатады. Кобальт, литий және никель бағасының өсуі электромобиль батареялары бағасының алғашқы өсуіне әкелді, оның бағасы 2022 жылы бүкіл әлем бойынша 10%-ға жуыққа өскен.

Қытайдан тыс жерлерде тыс жел турбиналарының құны бірнеше жыл төмендегеннен кейін де өсуде және күн фотоэлектрлік энергетикасында да осындай беталыс байқалады.

«ХЭА екі жылға жуық уақыт бұрын жаңа жаһандық энергетикалық экономика тез дамып келе жатқанын атап өтті. Бүгінде ол экономикалық стратегияның орталық тірегіне айналды және әрбір ел ашылатын мүмкіндіктерден қалай пайда көретінін және туындаған қиындықтар қалай жеңе алатынын айқындап алуы керек. Бұл жерде құны жүздеген миллиард доллар тұратын таза энергетикалық технологиялардың жаңа нарықтары, сондай-ақ миллиондаған жаңа жұмыс орындары туралы сөз болып отыр», - деді ХЭА атқарушы директоры Фатих Бирол.

«Үміт күттіретін жаңалық - таза энергия технологиясын өндірудің жаһандық жобасы үлкен және дамып келе жатқан жоба. Егер осы уақытқа дейін жарияланған барлық жобалар салынатын болса, онда таза энергия технологияларын өндіруге бағытталған инвестициялар нөлдік шығарындыларға көшу үшін қажеттілерінің үштен екісін қамтамасыз етеді. Қазіргі серпін бізді энергетика мен климат саласындағы халықаралық мақсаттарымызға қол жеткізуге жақындатады, әрі бізді одан да көп нәрсе күтіп тұр».

«Сонымен бірге, әлем таза технологияларды жеткізудің әртараптандырылған тізбегінен тек ұтады. Еуропаның ресейлік газға тәуелділігі мысалында көргеніміздей, елдер бір компанияға, бір елге немесе бір сауда жолына қатты тәуелді болса, ол үзілген жағдайда жоғары бағаны төлеу қаупі туындайды. Сондықтан мен бүгінде әлемнің көптеген елдері жаңа энергетикалық экономикада көшбасшы болу және нөлдік энергия тұтыну жарысында таза технологиялар өндірісін дамытуды ынталандыру үшін бір-бірімен бәсекелесіп жатқанына қуаныштымын. Алайда, бұл бәсекелестіктің адал болуы және халықаралық ынтымақтастықтың салауатты дәрежесінің болуы маңызды, өйткені ешбір ел энергетикалық арал емес, ал егер елдер бірге жұмыс істемесе, энергетикалық көшу қымбатырақ және баяуырақ жүретін болады», - деп қосты доктор Бирол.

Есепте ірі экономикалық державалар өздерінің климаттық саясатын, энергетикалық қауіпсіздік саясатын және өнеркәсіптік саясатты өз экономикалары үшін кеңірек стратегияларға біріктіру үшін шараларды қабылдап жатқаны атап өтілген. АҚШ-тағы инфляцияны төмендету туралы заң бұған айқын мысал бола алады, бірақ сонымен бірге Еуропалық Одақтағы Fit for 55 пакеті және REPowerEU жоспары, «Жасыл трансформация» жапондық бағдарламасы және Үндістандағы өндірісті ынталандыру сұлбасы бар, ол күн фотоэлектрлік панельдер мен батареяларды өндіруді ынталандырады, ал Қытай өзінің соңғы бес жылдық жоспарының мақсаттарына жету, тіпті одан асып түсу үшін жұмыс істеуде.

Сонымен қатар, таза энергия саласындағы жобаларды жасаушылар мен инвесторлар оларға бәсекелестік артықшылық бере алатын саясатты мұқият қадағалап отыр. Өндірістік қуаттарды пайдалануға берудің салыстырмалы түрде қысқа мерзімдері (орта есеппен алғанда, шамамен 1-3 жыл) инвестициялар үшін қолайлы жағдайларда жобалар портфелі тез кеңеюі мүмкін дегенді білдіреді. Есепке сәйкес, күн фотоэлектрлік батареяларын өндіру бойынша әлемде жарияланған өндірістік жобалардың тек 25%-ы ғана салынуда немесе жақын арада салынады. EV батареялары үшін бұл сан шамамен 35%, ал электролизерлер үшін 10%-дан аз. Мемлекеттік саясат пен нарықты дамыту қалған жобалардың қай жерде аяқталатынына айтарлықтай әсер етуі мүмкін.

Өндірісті кеңейтуге бағытталған аймақтық өршіл мақсаттар аясында ETP-2023 таза энергия технологияларын жеткізу тізбегіндегі халықаралық сауданың маңызды рөлін атап өтеді. Ол әлемде өндірілген күн фотоэлектрлік модульдерінің шамамен 60%-ы шекара арқылы сатылатындығын көрсетеді. Сауда сонымен қатар олардың көлеміне қарамастан, электромобиль батареялары мен жел турбиналарының құрамдас бөліктері үшін маңызды, қазіргі кезде олардың негізгі таза экспорттаушысы Қытай болып табылады.

Есепте сонымен қатар көптеген таза энергия технологияларына қажетті аса маңызды минералдармен байланысты ерекше проблемалар атап көрсетілген, жаңа кен орындарын игерудің ұзақ мерзімдері және қатаң экологиялық, әлеуметтік және басқару стандарттарын сақтау қажеттілігі атап өтілген. Аса маңызды минералды ресурстардың біркелкі емес географиялық бөлінуін ескере отырып, халықаралық ынтымақтастық пен стратегиялық серіктестіктер жеткізілім сенімділігін қамтамасыз ету үшін өте маңызды болады.