QAZAQ GREEN. Халықаралық энергетика агенттігі «Электр энергиясы нарығы 2023» есебін жариялады (Electricity Market Report 2023).

ХЭА-ның жаңа есебіне сәйкес, жаңартылатын энергия көздері алдағы үш жылда жаһандық электрмен жабдықтаудың өсуінде басымдыққа ие болады, өйткені олар атом энергетикасымен бірге 2025 жылға дейін әлемдік сұраныстың өсуінің басым бөлігін қанағаттандырады, бұл энергетика секторындағы көміртегі шығарындыларының айтарлықтай өсуін екіталай етеді.

Өткен жылы жаһандық энергетикалық дағдарыс пен кейбір аймақтардағы ерекше ауа райының әсерінен 2%-ға дейін аздап баяулағаннан кейін, әлемдік электр энергиясына сұраныстың өсуі алдағы үш жылда орта есеппен 3%-ға дейін жеделдейді деп күтілуде, делінген есепте. Мұндай жеделдетудің қозғаушы күші Азияда қалыптасып және дамып келе жатқан экономикасы бар елдер болып табылады, бұл пандемияға дейінгі жылдардағы орташа өсіммен салыстырғанда, 2,4%-ға жоғары қадам.

Алдағы үш жылда әлемдік электр энергиясына сұраныстың 70%-дан астамы Қытайға, Үндістанға және Оңтүстік-Шығыс Азияға түседі деп күтілуде, дегенмен Қытайдағы беталыстарға қатысты айтарлықтай белгісіздік сақталуда, өйткені оның экономикасы COVID-тің қатаң шектеулерінен шығып жатыр. Қазіргі уақытта Қытайдың әлемдік электр энергиясын тұтынудағы үлесі 2025 жылға қарай жаңа рекордқа жетіп, үштен бірін құрайды деп болжануда, ал 2015 жылы ол төрттен бірін құрады. Сонымен қатар, экономикасы дамыған елдер көлік, жылу және өнеркәсіп сияқты салаларда қазба отындарын ығыстыру үшін электр энергиясын пайдалануды кеңейтуге тырысуда.

«Әлемдік электр энергиясына деген сұраныстың өсуі жеделдейді және алдағы үш жылда Жапонияның қазіргі электр энергиясын тұтынуы екі еседен астамға артады. Жақсы жаңалық - жаңартылатын энергия көздері мен атом энергетикасы осы артып келе жатқан қарқынның барлығын қанағаттандыру үшін жеткілікті жылдам өсуде, бұл біздің энергетика секторындағы шығарындылар мәселесінде бетбұрыс нүктесіне жақындағанымызды көрсетеді. Енді үкіметтерге шығарындылары төмен деңгейлі көздердің одан да жылдам өсуіне және шығарындыларды азайтуға мүмкіндік беру керек, осылайша әлем бір мезетте сенімді электрмен қамтамасыз ете алады және климаттық мақсаттарға қол жеткізе алады», - деді ХЭА атқарушы директоры Фатих Бироль.

Алдағы жылдары Еуропалық Одақта табиғи газбен жұмыс істейтін электр энергиясын өндіру қазіргі беталыстарға сүйене отырып төмендейді деп болжануда, алайда Таяу Шығыстағы айтарлықтай өсім бұл төмендеуді ішінара өтеуі керек. Энергетикалық дағдарыс жағдайында табиғи газ бағасының күрт өсуі өз кезегінде кейбір нарықтарда, әсіресе, Еуропада электр энергиясының бағасының күрт өсуіне әкеліп соқтырды, бұл саяси ортада электр энергиясы нарығындағы реформалар туралы пікірталас тудырды.

Сонымен қатар, Еуропа мен Америкада көмір отынындағы электр энергиясын өндірудің күтілетін төмендеуі атом энергиясын пайдалану көлемінің ұлғаюына және Жапония сияқты кейбір елдерде электр станцияларының қайта іске қосылуына қарамастан, Азия-Тынық мұхиты аймағында өсумен қатар жүруі мүмкін. Бұл дегеніміз, 2022 жылы рекордтық деңгейге жеткеннен кейін, әлемдік электр энергиясын өндіруден туындайтын көмірқышқыл газы (CO2) шығарындылары 2025 жылға дейін шамамен бірдей деңгейде қалады.

Жаңартылатын энергия көздерінің айтарлықтай өсуі олардың әлемдік энергия теңгеріміндегі үлесі 2022 жылғы 29%-дан 2025 жылы 35%-ға дейін өсетінін білдіреді, бұл ретте көмір және газ генерациясының үлесі төмендейді. Нәтижесінде әлемдегі электр энергиясын өндірудегі CO2 шығарындыларының қарқындылығы алдағы жылдары төмендей береді. Алайда өткен жылы Еуропа бұл жаһандық беталысты өзгертті. Еуропалық электр энергетикасының CO2 өндірісінің қарқындылығы құрғақшылыққа байланысты гидроэнергетика өндірісінің күрт төмендеуі және станциялар мен техникалық қызмет көрсетудің жабылуына байланысты атом энергетикасы аясында көмір мен газды пайдаланудың артуы нәтижесінде өсті. Алайда, бұл құлдырау уақытша болады, өйткені 2025 жылға дейін Еуропада электр энергиясын өндіруден шығарындылар жылына орта есеппен 10%-ға төмендейді деп күтілуде.

2022 жылы электр энергиясына сұраныстың беталыстары аймақтарда әр түрлі болды. Үндістанда электр энергиясын тұтыну айтарлықтай өсті, ал Қытайдағы өсім экономикалық белсенділікке қатты әсер ететін «нөлдік ковид» саясатына байланысты ұстамды болды. АҚШ-та сұраныстың айтарлықтай өсуі жаздағы ыстық ауа райы мен әдеттегіден суық қыс жағдайында халықтың экономикалық белсенділігі мен электр энергиясын тұтынуының өсуіне байланысты тіркелді.

Еуропалық Одақтағы сұраныс әдеттен тыс жұмсақ қысқы ауа райына және өнеркәсіптік сектордағы электр энергиясын тұтынудың төмендеуіне байланысты төмендеді, бұл Ресейдің Украинаға басып кіруінен туындаған энергия бағасының жоғарылауына және жеткізілім үзілістеріне байланысты өндірісті айтарлықтай қысқартқан еді. ЕО-дағы сұраныстың 3,5%-ға төмендеуі 2009 жылғы әлемдік қаржы дағдарысынан кейінгі пайыздық төмендеу шамасы жағынан екінші болды, ал ең үлкені 2020 жылы болған COVID күйзелісіне байланысты ерекше төмендеу еді.

ХЭА-ның жаңа есебінде электр энергиясына деген сұраныс пен ұсыныс бүкіл әлемде ауа райына тәуелді бола бастағанын, экстремалды жағдайлар 2022 жылы қайталанатынын атап өтті. Еуропадағы құрғақшылықтан басқа, Үндістанда аптап ыстық байқалды, бұл ел тарихындағы электр энергиясына деген сұраныстың ең жоғары нүктесіне әкелді. Сол сияқты, Қытайдың орталық және шығыс аймақтары ыстық пен құрғақшылықтан зардап шекті, бұл Сычуань провинциясындағы гидроэлектр энергиясын өндірудің төмендеуі аясында кондиционерлерге сұраныстың күрт өсуіне әкелді. Желтоқсан айында АҚШ-та қатты қысқы дауылдар байқалды, соның салдарынан жаппай электр энергиясы өшіп қалды.

Мұның барлығы жылдамырақ декарбонизацияның және таза энергия технологияларын жедел енгізудің қажеттілігін көрсетеді, делінген хабарламада. Сонымен қатар, таза энергияға көшу жеделдетілген сайын ауа райы құбылыстарының электр энергиясына деген сұранысына әсері жылытуды электрлендірудің өсуіне байланысты күшейе түседі, ал генерация құрылымындағы ауа райына тәуелді жаңартылатын энергия көздерінің үлесі өсуін жалғастыра береді. Мұндай жағдайларда жеткізу сенімділігі мен желілердің тұрақтылығын қамтамасыз ете отырып, энергия жүйелерінің икемділігін арттыру шешуші мәнге ие болады.