Қалдықтарды өңдеудің неміс моделі әлемдегі ең тиімді модельдердің бірі болып табылады. Оның жетістігі үш негізгі элементке негізделген: бөлек жинау, дамыған инфрақұрылым және экологиялық білім. Бірақ бастысы бұл жай ережелер ғана емес, ынталандыру жүйесі. Катаң заңнама мен жоғары тарифтер қайта өңдеуді тиімді етеді, ал қалдықтарды жауапсыз өңдеу қымбатқа түседі. Бұл тәсіл табиғатка жүктемені азайтып кана коймай, сонымен катар азаматтар мен бизнес арасында саналы тұтыну мәдениетін калыптастырады.

Неміс тілінде органикалық қалдықтар әр түрлі терминдермен белгіленеді: «Organik», «Bioabfalle», «Biogene/ biologische Abfalle», «Bio-/Grungut».

Бұл санатқа тамақ өнеркәсібінің қалдықтары, тамақ қалдықтары, а үй қалдықтары (жеке және коммерциялық), баубақша және саябақ қалдықтары жатады.

Азық-түлік қалдықтарына тән ерекшелік жоғары ылғалдылық, сондықтан олар айтарлықтай салмаққа ие.

Жоғары сапалы органикалық қалдықтар тиімді қайта өңдеудің қажетті шарты болып табылады. Ауыл шаруашылығы мен бау-бақша шаруашылығына жарамды жоғары сапалы компост жасау үшін аз қоспалары бар дұрыс сұрыпталған органикалық қалдықтарды ғана пайдалануға болады.

Органикалық қалдықтарды бөлек жинау Германияда 1985 жылы басталды.

2015 жылғы 1 қаңтардан бастап қалдықтарды бөлек жинау бойынша міндетті талаптар қолданылады.

Органикалық қалдықтарды қайта өңдеуді заңнамалық реттеу

Германияда қалдықтарды басқару Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі федералды агенттіктің (Umweltbundesamt) нормативтік талаптарымен реттеледі, олар қалдықтарды жинау, кәдеге жарату және қайта өңдеу қағидаларын белгілейді. Бұл нормалар қалдықтарды экологиялық таза басқаруды және оларды табиғатқа аз әсермен тиімді пайдалануды қамтамасыз етуге бағытталған.

Германияда органикалық қалдықтардан жасалған компосттардың құрамы мен сапасына қойылатын талаптар Органикалық қалдықтар туралы жарлықта белгіленген (Bioabfallverordnung, BioAbfV). Бұл нормативтік акт органикалық қалдықтарды өңдеуді, қолдануды және бақылауды, әсіресе оларды ауыл шаруашылығы мен бау-бақша шаруашылығында пайдалануға қатысты реттейді. Осы қаулыға сәйкес, компосттағы пластмасса немесе шыны сияқты бөгде қоспалардың шекті мөлшері құрғақ зат массасының 0,5%-нан аспауы керек. Бұл талап компосттың жоғары сапасын қамтамасыз етуге және оны пайдалану кезінде топырақтың ластануын болдырмауға бағытталған.

ГЕРМАНИЯДА ОРГАНИКАЛЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ| ҚАЙТА ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІ

Германияда органикалық қалдықтар шикізатты тиімді кәдеге жарату және құнды өнімдерді алу үшін әр түрлі технологияларды қолдану арқылы қайта өңделеді.

Когенерациялық қондырғылар (Biomasseheizkraftwerk) органикалық қалдықтарды қайта өңдейді, оларды тыңайтқыш ретінде пайдалануға болатын энергия мен күлге айналдырады.

Биогаз қондырғылары (Biogasanlage) ауыл шаруашылығына жарамды биогаз және ашытылған қалдықтарды (Garrest) шығарады.

Компосттау (Kompostieranlage) органикалық қалдықтарды топырақты байытатын сапалы компостқа айналдыруға мүмкіндік береді.

Органикалық қалдықтар құрылымы мен ылғалдылық деңгейіне қарай келесідей жіктеледі:

Орташа ылғалдылығы бар қатты, құрылымды өсімдік материалы.

Оңай ыдырайтын, аз құрылымдалған материал қатты немесе сұйық (мысалы, тамақ қалдықтары).

Ағаш кесіктері сияқты құрғақ ағаш өсімдік материалы.

Осы қайта өңдеу әдістерімен органикалық қалдықтар энергияға, тыңайтқышқа және пайдалы ресурстарға айналады, қоршаған ортаға жүктемені азайтады.

ОРГАНИКАЛЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫҢ БИОКОНВЕРСИЯСЫ

Биоконверсия биологиялық процестер мен микроағзалар арқылы органикалық шикізатты (өсімдіктер мен жануарлар қалдықтарын) пайдалы өнімдерге немесе энергия көздеріне айналдыру процесі. Бұл әдіс органикалық қалдықтарды қоршаған ортаға әсерін азайту арқылы тиімді жоюға мүмкіндік береді.

Биоконверсияның ең инновациялық мысалдарының бірі қара шыбынның дернәсілдерін (Black Soldier Fly) пайдалану. Олар органикалық қалдықтарды ауылшаруашылық жануарлары мен балықтарға арналған ақуызы жоғары жемшөпке айналдыру арқылы қайта өңдейді. Мұндай тәсіл тамақ қалдықтарының көлемін азайтып қана қоймай, сонымен қатар жемшөп өндірудің тұрақты жүйелерінің дамуына ықпал етеді.

Германияның биогаз саласы ерекше назар аударуға лайық. Бұл елде биогаз қондырғылары органикалық қалдықтарды таза энергияға, жылуға және тыңайтқышқа айналдырады, бұл тиімді өңдеуді ғана емес, сонымен қатар парниктік газдар шығарындыларының айтарлықтай төмендеуін қамтамасыз етеді. Ол климаттың өзгеруіне қарсы жаһандық күресте маңызды рөл атқарады.

Германия биогаз саласын дамыту үшін заңнамалық талаптарды белсенді түрде жетілдіруде. «Жаңартылатын энергия көздері туралы» Заңға енгізілген өзгерістер бойынша 2030 жылға қарай тұтынылатын энергияның 80%-ы жаңартылатын көздерден алынуы тиіс. Атап айтқанда, биогаз қондырғыларының қуатын 2024 жылы 5 600 МВт-тан 8 000 МВт-қа дейін арттыру жоспарлануда. Бұл өршіл мақсаттар елдің экологиялық тұрақтылығын нығайтатын елеулі инвестициялар мен мемлекеттік бағдарламалармен қамтамасыз етіледі.

Германияның органикалық қалдықтарды қайта өңдеу тәжірибесі Қазақстан үшін тамаша үлгі болып табылады.

Қазақстан жыл сайын органикалық қалдықтардың: көң, өсімдік шаруашылығының қалдықтары және ауыл шаруашылығы өнімдерінің едәуір көлемін қайта өңдейтін дамыған ауыл шаруашылығының арқасында органикалық қалдықтарды қайта өңдеу және биогаз саласын дамыту үшін орасан зор әлеуетке ие.

Органикалық қалдықтарды көму көлемін азайту және оларды қайта өңдеудің тиімді әдістерін енгізу мәселелері де Қазақстан үшін өзекті мәселелердің бірі болып табылады.

Қайта өңдеудің озық технологияларын пайдалану, тиімді инфрақұрылым құру және мемлекеттік қолдау тетіктерін енгізу кезінде органикалық қалдықтарды қайта өңдеу шешуші орын алуы мүмкін. Бұл полигондарға жүктемені азайтуға, парниктік газдар шығарындыларын азайтуға және елдегі экологиялық жағдайды жақсартуға мүмкіндік береді.