QAZAQ GREEN. Bloomberg блогында редакторлар мен сарапшылардан тұратын Editors  редакциясы атом энергиясының жаңа дәуірі жақындап келе жатқан болуы мүмкін екенін атап өтті.

Бұл жел және күн жобалары сияқты танымал идея болмауы мүмкін. Дегенмен, атом энергетикасы реакторлардың жаңа инновациялық конструкцияларының арқасында қайта оралуға әзір. Егер саясаткерлер бұған жол берсе, мұндай революциядан әлем жақсара түседі, дейді сарапшылар.

Климаттың өзгеруіне қарсы күрес қарқын алған сайын, жаңа энергетика саласындағы ілгерілеу барлық жерде айқындала түсуде. Жаңартылатын энергия көздерінің айнымалылары - жел мен күн технология мен қаржыландыру ағыны жақсарған сайын кеңінен таралуда. Олар сондай-ақ арзандап барады: 2009 жылдан 2021 жыл аралығында субсидиясыз жел қондырғыларының құны 72%-ға, ал күн қондырғыларының құны 90%-ға төмендеді. Энергия жинақтау құрылғылары да қолжетімді бола бастады.

Алайда, қазіргі беталыстарға орай мұның бәрі жеткіліксіз. Кейде күн көрінбейді, жел соқпайды. Мұндай үзіліс энергияны сақтау үшін тым үлкен сыйымдылықты немесе олқылықтарды толықтыру үшін сенімді энергия көздерін қажет етеді. Қазіргі уақытта бұл негізінен көмір және табиғи газ болып отыр, сондықтан қазба отындары әлі де әлемдік бастапқы энергиямен қамтамасыз етудің шамамен 80% құрайды.

Атом энергиясы - айқын балама. Авторлар ядролық реакторлар тәулігіне 24 сағат, жаңбырлы және ашық ауа райында да көп мөлшерде «таза» және сенімді энергия өндіретінін атап өтті. Атом электр станцияларында, атап айтқанда Чернобыль мен Фукусимадағы тәрізді апаттар өте сирек кездеседі, ал өндірілетін энергия бірлігіне шаққандағы ядролық энергетика тәуекелдері өте төмен, ал реакторлардың соңғы конструкциялары одан да қауіпсіз. Сол сияқты, радиоактивті қалдықтармен байланысты қауіптер жетілдірілген құралдар мен процестердің арқасында жылдам төмендейді.

Халықаралық энергетика агенттігінің мәліметі бойынша, шығарындыларды азайтудың жаһандық мақсаттарына жету үшін 2050 жылға қарай ядролық энергияны өндіру шамамен екі есе артуы керек. Өкінішке орай, негізгі аспектілерде әлем артқа жылжып барады. Әлемдік энергия өндірісіндегі ядролық энергетика үлесі 2020 жылы 10,1%-ға дейін төмендеді (1996 жылы 17,5% болды). АҚШ-та 2013 жылдан бері он шақты реактор жабылды, одан да көп реакторлардың жабылу қаупі бар. Энергетикалық ақпарат басқармасының мәліметі бойынша, АҚШ-тың электр энергиясын өндірудегі атом энергетикасының үлесі электр энергиясына сұраныстың артуына қарамастан, 2050 жылға қарай 19%-дан 11%-ға дейін төмендейді. Жаңартылатын көздер жетіспеушіліктің бір бөлігін толтырса да, қазба отындары ондаған жылдар бойы басымдыққа ие болады деп күтілуде.

Артып келе жатқан климаттың өзгеру қаупін - президент Джо Байден айтқандай, «экзистенциалды қауіпті» ескере отырып, мұндай беталыстар алаңдатады. Бүкіл әлемде үкіметтер қолданыстағы атом электр станцияларының қызмет ету мерзімін ұзартуы, жаңаларын қаржыландыру үшін өнеркәсіппен жұмыс істеуі, қалдықтарды жоюды жақсарту бойынша күш-жігерін екі есе арттыруы және басқа да жолмен ықтимал тәуекелдер туралы қоғамдық пікірді әлсіретуі керек.

Ең бастысы, олар ядролық инновациялардың дамуына ықпал етуі тиіс. Соңғы жылдары шағын модульдік реакторлар (SMRs деп аталатын) коммерциялық шынайылыққа ұласты. Компаниялар оның ондаған дизайнын сынақтан өткізуде. Бұл реакторлар жел мен күн энергиясына қосымша, әлдеқайда қауіпсіз, арзан және икемді энергиямен қамтамасыз ете алады. Олар стандартталған өндіріс есебінен ауқымды үнемдеуді пайдалана алады, сонымен қатар әлеуетті түрде үйлерден бастап зауыттар мен көліктерге дейін барлығын энергиямен қамтамасыз ете алады.

Авторлар АҚШ-тың Ядролық реттеу жөніндегі комиссиясы (NRC) негізінен ескірген қауіпсіздік стандарттарының арқасында ондаған жылдар бойы жаңа реакторлардың жасалуына кедергі келтіргенін атап өтті. Жалпы алғанда, заң шығарушылар басқа дәуірде, басқа қажеттіліктермен әзірленген ядролық реттеуге деген барлық көзқарастарын қайта қарастырып, бастапқы принциптерге қайта оралғаны жөн. Олардың бірінші кезектегі мақсаттары тәуекелді толығымен болдырмаудан ядролық энергияны барынша пайдалануға, инновацияларды жеделдетуге, ескі және жаңа технологиялар арқылы көміртегі шығарындыларын азайтуға ауысуы керек.

«Климаттың өзгеруіне қарсы тұру қатал шынайылықты мойындауды білдіреді. Әлем атом энергетикасынсыз декарбонизациялана алмайды және ережелерді қайта қарастырмай-ақ өзінің ядролық қуатын кеңейте алмайды. Уақыт аз», - деп қорытындылады сарапшылар.