Біріккен Ұлттар Ұйымының Климат жөніндегі конференциясы (Климаттың өзгеруі туралы БҰҰ Негіздемелік конвенциясы тараптарының 29-сессиясы - СОР29) бүгін дамушы елдерге климаттық апаттардан қорғау және таза энергияның қарқынды дамуының артықшылықтарын пайдалану үшін көмектесуге бағытталған жаңа қаржылық мақсатты мақұлдаумен аяқталды, деп хабарлайды UN News.

СОР29 негізгі тақырыбы Бакуде (Әзірбайжан) климаттың өзгерістермен күрес қаржыландыруы болды. Конференцияға 200-ге жуық елдің өкілдері жиналып, мынадай маңызды келісімдерге қол жеткізді:

• Дамушы елдерге арналған климаттың қаржыландыру көлемін үш есеге арттыру. Бұл бұрынғы 100 миллиард АҚШ долларынан жылына 300 миллиард АҚШ долларына дейін ұлғайып, 2035 жылға дейін жүзеге асады. • 2035 жылға қарай дамушы елдер үшін мемлекеттік және жеке көздерден қаржыландыру көлемін жылына 1,3 триллион АҚШ долларына дейін ұлғайту мақсатында климаттық процестің барлық қатысушыларының өзара іс-қимылы бойынша күш-жігерді нығайту.

«Бұл жаңа қаржылық мақсат барлық елдерге әсер ететін климаттың өзгеруінің нашарлауы аясында адамзат үшін «сақтандыру полисі» болып табылады. Бірақ кез келген басқа сақтандыру сияқты, ол жарналар толық және мерзімінде төленген жағдайда ғана жұмыс істейді», - деді БҰҰ КӨНК атқарушы хатшысы Саймон Стил. «Бұл келісім экологиялық таза энергияның ауқымды өсуін сақтауға мүмкіндік береді және барлық елдерге оның маңызды артықшылықтарын пайдалануға көмектеседі: жұмыс орындары санының ұлғаюы, өсудің нығаюы, барлығы үшін таза энергияның арзандауы», - деп қосты ол. Халықаралық энергетика агенттігінің болжамы бойынша, 2024 жылы таза энергетикаға жаһандық инвестициялар көлемі алғаш рет екі триллион АҚШ долларынан асады. СОР29-дың жаңа қаржылық мақсаты СОР27-де келісілген климаттың өзгеруіне қарсы іс-қимылдарды іс жүзінде жүзеге асырудағы елеулі табыстарға негізделеді, оның барысында климаттың өзгеруінен туындаған шығындар мен залалдарды өтеу жөніндегі осындай бірінші Қордың, сондай-ақ энергетикалық жүйелердегі қазбалы отыннан тез және әділ ауысу, жаңартылатын энергия көздерінің көлемін үш есеге ұлғайту және климаттың тұрақтылықты нығайту туралы жаһандық келісімге қол жеткізілген СОР28 жұмысы басталды.

СОР29-да көміртегі нарықтары туралы келісім жасалды, ол бірнеше алдыңғы СОР-да жасалмады. Тиісті шешімдер елдерге Климаттық стратегияларын тезірек және тиімдірек жүзеге асыруға және ғылым талап еткендей, осы онжылдықта жаһандық шығарындыларды екі есе азайтуда тезірек ілгерілеуге көмектеседі.

Сондай-ақ, климаттық есептіліктің ашықтығы, бейімделу және гендерлік мәселелер бойынша маңызды келісімдерге қол жеткізілді, олар туралы төменде толығырақ айтылады.

БҰҰ КӨНК атқарушы хатшысы Саймон Стил сонымен қатар Бакуде жасалған келісім барлық тараптардың үмітін ақтамағанын мойындап, келесі жылы бірқатар маңызды бағыттар бойынша одан да көп жұмыс істеу керектігін айтты.

«Ешбір ел қалағанының бәрін алған жоқ және біз Бакуден көп жұмыс істеуіміз керек. Біз алға жылжуымыз керек көптеген басқа мәселелер тақырыптарға айналмауы мүмкін, бірақ миллиардтаған адамдар үшін өте маңызды. Сондықтан, бұл жеңіс реляциясының уақыты емес, біз жеңімізді түріп, [климат бойынша БҰҰ-ның келесі Конференциясын өткізу орны] Беленге барар жолда күш-жігерімізді екі есе арттыруымыз керек», - деп атап өтті Саймон Стил.

СОР29-да Климаттық қаржыландыру жөніндегі келісімге келесі жылы барлық елдер неғұрлым өршіл деңгейде анықталған депозиттер – ҰДАД) ұсынуы керек болған жағдайда қол жеткізілді. Бұл жаңа климаттық жоспарлар индустрияға дейінгі деңгейлерге қатысты жаһандық орташа температураның бір жарым градус Цельсий өсуін шектеу мақсатын сақтау үшін барлық парниктік газдарды және экономиканың барлық секторын қамтуы керек.

СОР29-да екі «20-топ» елдері - Ұлыбритания мен Бразилия - өз ҰДАД-ында климаттың өзгеруіне қарсы шараларды күшейтуді жоспарлап отырғандықтарын анық көрсетті, өйткені олар өз экономикалары мен халықтарының мүдделеріне толық жауап береді.

«Бізде әлі ұзақ жол бар, бірақ Бакуде біз тағы бір кезекті маңызды қадам жасадық. БҰҰ-ның Париж келісімі - адамзатты құтқару жоспары; басқа ештеңе жоқ. Осылайша, біз Бакуде тұрған жандар және мұнда ұсынылған барлық елдер осы жолмен бірге жүріп келеміз», - деп атап өтті Саймон Стил.

Төменде СОР29 барысында негізгі жетістіктері туралы қысқаша ақпарат берілген.

ПАРИЖ КЕЛІСІМІНІҢ 6-БАБЫ

Соңғы екі аптадағы елеулі жетістік көміртегі нарығында қол жеткізілген прогресс болды. Он жылға жуық жұмыс істегеннен кейін елдер Париж келісімі шеңберінде көміртегі нарықтарының қалай жұмыс істейтінін анықтайтын соңғы құрамдас элементтер туралы келісімге келді. Осының арқасында елдер арасындағы сауда және көміртекті несиелеу механизмі толық жұмыс істей бастайды.

СОР29-тың елдер арасындағы сауда туралы шешімі (6.2-бап) елдердің көміртегі несиелерімен сауданы қалай авторизациялайтыны және бұл көрсетілетін тізілімдердің қалай жұмыс істейтіні туралы анықтылықты қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, ашық процесс аясында техникалық тексерулер жүргізудің арқасында экологиялық факторлардың бастапқы есебі қамтамасыз етілетіні туралы түсінік пайда болды.

СОР29 жұмысының бірінші күні елдер БҰҰ көмегімен орталықтандырылған көміртегі нарығының стандарттарын келісті (6.4-баптың механизмі). Бұл жаңа қаржы ағымдарынан пайда көретін дамушы елдер үшін жақсы жаңалық. Бұл, әсіресе, нарықта «бекіту» үшін қажетті өз әлеуетін нығайту үшін қолдау алатын ең аз дамыған елдер үшін жақсы жаңалық.

Париж келісімін несиелеу механизмі деп аталатын бұл механизм жобаларды қоршаған ортаны және адам құқықтарын қорғаудың қатаң шараларын сақтауға міндетті түрде тексеруге негізделген. Бұған жобаның жергілікті халықтың нақты және ақпараттандырылған келісімінсіз жүзеге асырылмауын қамтамасыз ететін аспектілер кіреді. Сондай-ақ, механизм жобадан зардап шеккен кез-келген адамға шешімге шағымдануға немесе шағым түсіруге мүмкіндік береді.

6.4-бап бойынша келісілген мәтінде БҰҰ-ның көміртегі нарығын ғылыми деректерге сәйкестендіруге нақты мандат берілген. Ол осы нарықты құратын және іске қосатын Қадағалау органын барлық жұмыс барысында қолда бар ең жаңа ғылыми деректерді ескеруге міндеттейді.

Бакуде көміртегі нарықтарындағы жұмыс аяқталған жоқ. Көміртекті несиелеудің жаңа механизмін құратын қадағалаушы органы тараптардан 2025 жылға арналған ұзақ «істер тізімін» алды және оларға есеп беруді жалғастырады.

АШЫҚТЫҚ ЖӘНЕ ЕСЕП БЕРУ

Ашықтық қағидаттарына негізделген климаттық есептіліктің дамуы Бакудегі конференцияда айтарлықтай дамыды, климаттық саясатты үдемелі нығайту және климаттық қаржыландырудың қажеттіліктері мен мүмкіндіктерін анықтауға көмектесу үшін күшті дәлелдер базасын құрды. Бүгінгі таңда 13 тарап Ашықтық туралы алғашқы екі жылдық баянда­маларын (АЕБ) ұсынды, оларды барлық тараптар жыл соңына дейін ұсынуы керек. Осылайша, Андорра, Әзір­байжан, Еуропалық одақ, Германия, Гайана, Жапония, Қазақстан, Мальдив аралдары, Нидерланды, Панама, Сингапур, Испания және Түркия ашықтық қағидаттарына негізделген Климаттық есеп беру процесін басқар­ды және басқа елдерге үлгі болды. Хатшылыққа жіберіл­ген АЕБ тізімі осы жерде жаңартылып отырады.

Сонымен қатар, СОР29-да ашықтық жөніндегі келіссөздердің барлық аспектілері сәтті келісілді. Бұл ретте тараптар Кеңейтілген есептілікті жүзеге асыру үшін негіздеме (КЕН) құралдарын әзірлеуді уақытылы аяқтағаны, техникалық тренингтер өткізгені және 2024 жылы КЕН шеңберінде есеп беру үшін дамушы елдерге көрсеткен қолдауы үшін ризашылықтарын білдірді.
«Ашықтық үшін бірге» (#Together4Transparency) бастамасы тараптар мен климат жөніндегі келіссөздер процесінің өзге де қатысушылары арасында климаттың ашықтығын арттыруға ықпал ететін БҰҰ ҰДАД жобасы аясында 42 іс-шара ұйымдастырылды. Бұл кездесулер нетто-нөлдік парниктік газдар шығарындыларына қол жеткізу мақсатында ҰДАС-тар мен даму траекторияларын дайындау кезіндегі ашықтық мәселелерінің, сондай-ақ тараптар болып табылмайтын климат жөніндегі келіссөздер процесіне қатысушылар тарапынан климаттың өзгеруіне қарсы күрес жөніндегі шараларды танудағы шешуші рөлін атап өтті. Іс-шараларға жоғары деңгейдегі сессиялар, ресми іс-шаралар мен оқу сессиялары кірді. Олар елдерді АЕБ жазуға дайындауға, сондай-ақ алдағы шолу үшін техникалық сарапшыларға қажетті құралдарды ұсынуға арналған.

ДЕША+ бағдарламасының негізгі рөлі (дамушы елдердегі ормандардың жойылуы мен деградациясына байланысты шығарындыларды азайту) Ұлыбританияның халықаралық орман бөлімшесінің БҰҰ-ның климат жөніндегі хатшылығының жұмысын төрт жыл бойы қолдау үшін үш миллион фунт стерлинг бөлу туралы уәдесінің арқасында атап өтілді. Бұл қаржыландыру көптеген елдерде ДЕША+ саласындағы қызметке ықпал етеді. Бұл хатшылыққа ДЕША+ сарапшыларына техникалық диалогтарға қатысу үшін мүмкіндіктер жасауға мүмкіндік береді. Бұл күш-жігер 2030 жылға қарай ормандарды кесу және ормандардың деградациясын тоқтату және кері қайтару — жаһандық қорытындылау мақсатына сәйкес ДЕША+ бағдарламасын іске асырудың ашықтығы мен тиімділігін арттырады деп күтіліп отыр.

ГЕНДЕР ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ
Елдер гендерлік және климаттың өзгеруі туралы шешімді келісіп, гендерлік және климаттың өзгеруі жөніндегі кеңейтілген Лима жұмыс бағдарламасын тағы 10 жылға ұзартты, гендерлік теңдіктің маңыздылығын растады және Конвенция желісі бойынша жұмыста гендерлік аспектілерді есепке алуға ықпал етті.
Олар сондай-ақ СОР29-да қабылдау үшін гендерлік іс-қимылдың жаңа жоспарын әзірлеуге келісті, ол әрі қарайғы жұмыстың нақты бағыттарын анықтайды.

АЗАМАТТЫҚ ҚОҒАМНЫҢ, БАЛАЛАР МЕН ЖАСТАРДЫҢ КЛИМАТТЫҚ ПРОЦЕСІНЕ ҚАТЫСУЫ
СОР29-дағы әлемдік көшбасшыларға азаматтық қоғам, субұлттық құрылымдар, бизнес, жергілікті халықтар, жастар, қайырымдылық және халықаралық ұйымдардың өкілдері қосылды. СОР29-ға идеялармен, шешімдермен бөлісу және серіктестіктер мен коалициялар құру үшін 55 000-нан астам адам қатысты.

СОР29-да қабылданған шешімдерде климаттың өзгеруіне қарсы іс-шараларға қатысу үшін барлық мүдделі тараптардың мүмкіндіктерін кеңейтудің маңыздылығы атап өтіледі, атап айтқанда, Климаттық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасы (КМКБ) шеңберінде. Тараптар КМКБ элементтерін ұлттық саясатқа, жоспарларға, стратегияларға және климаттың өзгеруіне қарсы іс-қимыл шараларына біріктірудің маңыздылығын еске салып, КМКБ элементтерін ҰДАД-қа интеграциялау бойынша хатшылық дайындаған озық тәжірибелер жинағын назарға алды.

СОР29-да маңызды кезең болды: алғаш рет балалардың жастар климаттық форумының жұмысына маңызды қатысуын қамтамасыз ету үшін арнайы форматтар жасалды. Төрт бала, оның ішінде ең кішісі небәрі 10 жаста, модераторлар мен спикерлер ретінде әрекет етті. Олар тараптардың өкілдерімен және бақылаушы ұйымдармен тікелей сөйлесті. Олардың қатысуы климаттың өзгеруіне қарсы шаралар қабылдау үшін инклюзивтілік пен ұрпақаралық ынтымақтастықтың маңыздылығын атап өтті.

Ресми келіссөздермен қатар, СОР29-дағы климаттың өзгеруіне қарсы жаһандық шаралар форматы үкіметтерге, бизнеске және азаматтық қоғамға ынтымақтастық пен климаттық практикалық шешімдерді көрсетуге мүмкіндік берді. Осы шешімдердің шолуы мен қысқаша сипаттамасын мына жерден табуға болады.

Марракештің жаһандық климаттық іс-қимыл серіктестігі шеңберіндегі жоғары деңгейдегі көшбасшылар СОР29-ға 2024 жылға арналған жаһандық климаттық іс-қимыл жылнамасын ұсынды. Бұл тараптан тыс климат бойынша келіссөздер процесіне қатысушылар, соның ішінде бизнес, инвесторлар, субұлттық субъектілер және азаматтық қоғам қабылдаған климаттың өзгеруіне қарсы шаралар Париждің мақсатына жетуге ықпал ететінін көрсетеді және олардың климаттық процеске қатысуы бұрынғыдан да маңызды.