2025 жылы әлемдік энергетика тарихи межесіне жетті: алғаш рет жаңартылатын энергия көздерінен (ЖЭК) өндірілген электр энергиясының көлемі көмір генерациясынан асып түсті, бұл негізінен Қытай мен Үндістандағы өсімнің арқасында мүмкін болды. Осы жаһандық өзгерістер аясында Қазақстан белсенді түрде көміртексіздендіру бағытын ұстанып, 2030 жылға қарай электр энергиясы өндірісіндегі ЖЭК үлесін 15%-ға дейін арттыруды мақсат етіп отыр. Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің деректері бойынша елде жалпы қуаты 3,2 ГВт-тан асатын 158 ЖЭК нысаны жұмыс істейді, олар 2025 жылдың бірінші жартыжылдығында республикада өндірілген барлық электр энергиясының 6,8%-ын қамтамасыз етті. Алға қойылған мақсаттарға жету үшін Қазақстан 2035 жылға қарай 8,5 ГВт жаңа «жасыл» қуаттарды пайдалануға беруді жоспарлап отыр. Біз TotalEnergies Renewables Kazakhstan компаниясының басқарушы директоры Тьерри Плезанмен компанияның ағымдағы жобалары, Қазақстанның ЖЭК секторын дамытудағы жоспарлары мен рөлі туралы әңгімелестік.

- Тьерри мырза, уақыт бөлгеніңіз үшін рақмет. TotalEnergies компаниясының Қазақстандағы және әлемдегі жаңартылатын энергетика саласындағы стратегиясы туралы айтып берсеңіз.

- TotalEnergies компаниясының қызметіне танытқан қызығушылығыңыз және біздің мақсаттарымыз, жобаларымыз бен жоспарларымыз туралы айту мүмкіндігі үшін рақмет. Жаһандық ауқымда компания 2050 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізу үшін мульти-энергетикалық тәсілді жүзеге асыруда.

Осы өршіл мақсатқа жету үшін компания бүкіл әлем бойынша төмен көміртекті энергия көздерін дамытуға белсенді түрде инвестиция салуда. 2030 жылға қарай біз электр энергиясы өндірісін шамамен 120 ТВт-сағ дейін жеткізуді жоспарлап отырмыз. Сол уақытта бұл компанияның жалпы энергия өндірісінен шамамен 20% құрайды.

Біз тұтынушыларды үздіксіз таза электр энергиясымен қамтамасыз ету үшін күн және жел энергия көздерін газ электр станциялары мен энергияны сақтау жүйелерінен тұратын икемді қуаттармен ұштастыратын интеграцияланған үлгі қалыптастырып жатырмыз.

Қазақстанға келетін болсақ, біз мұнда флагмандық жоба – Жамбыл облысында қуаты 1 ГВт «Мирный» жел электр станциясын (ЖЭС) іске асырып жатырмыз. «Мирный» ЖЭС 600 МВт-сағ қуатты 150 турбинамен және энергияны жинақтау жүйесімен (ЭЖЖ) жабдықталады. Бұл елдегі жаңартылатын энергетика саласындағы ең ірі жоба болып табылады және ол тарихтағы алғашқы ЭЖЖ арқасында Қазақстанда ЖЭК секторында ауқымы мен технологиялық тұрғыдан жаңа стандарт орнатады. «Мирный» станциясының жоспарланған өндірісі шамамен 4 миллиард кВт-сағ құрайды – бұл 1 миллионнан астам үй шаруашылығын энергиямен қамтамасыз етуге жеткілікті. Көміртексіздендіруден күтілетін жылдық әсер 3,5 миллион тонна СО₂ дейін құрайды.

Біздің жоба «Самұрық-Энерго» АҚ және «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-мен бірлесіп іске асырылуда. Құрылысты бастау 2026 жылға, ал пайдалануға беру 2028 жылға жоспарланған.

Бұдан бөлек, біз Жамбыл және Қызылорда облыстарында жалпы қуаты 128 МВт болатын екі күн электр станциясын пайдаланып жатырмыз. Бұл жобалар Қазақстанның ұлттық мақсаттарын тікелей қолдайды – ЖЭК үлесін 2030 жылға қарай 15%-ға дейін арттыру және 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізу.

Жалпы, TotalEnergies Қазақстанда 1993 жылдан бері қызмет етеді. Біздің жолымыз Қашаған теңіз мұнай кен орнын игеруден басталды және біз осы күрделі жобаның ізашарларының қатарында болғанымызды мақтан тұтамыз. Бүгінде біздің компанияға 16,81% акциясы тиесілі Қашаған кен орнында Қазақстандағы шикі мұнайдың шамамен 1/5 бөлігі өндіріледі, бұл елге өзін әлемдік энергетикалық нарықта негізгі ойыншылардың бірі ретінде көрсетуге мүмкіндік береді. Біз сондай-ақ майлау материалдары мен мотор майлары нарығында да сәтті ұсынылғанбыз. Көріп отырғаныңыздай, бізде ұзақ және жемісті қарым-қатынас қалыптасқан. Мен өте жақсы көретін Қазақстан біздің компаниямыз өзінің мульти-энергетикалық стратегиясын жүзеге асыратын тағы бір елге айналғанына қуаныштымын.

- «Мирный» жобасы қай кезеңде?

- Серіктестерімізбен бірге біз «Мирный» үшін турбина жеткізушілерін таңдауды аяқтадық. Жеткізу келісімшарттарын беру туралы тиісті хаттарға 3 қазанда Астанадағы Қазақстандық энергетикалық апта кезінде қол қойылды.

Жеткізушілер ретінде Envision Energy және SANY Renewable Energy Co. таңдалды – бұл екі компания да әлемдегі жетекші жел турбиналары өндірушілерінің ондығына кіреді. Олардың жетекші позициялары мен тәжірибесінен бөлек, осы өндірушілерді таңдауда маңызды рөл экономикалық тиімді шешімдер ұсына білу қабілеті болды, бұл таза энергияны қолжетімдірек етеді, сондай-ақ олардың жергілікті өндірісті дамытуға деген міндеттемелері назарға алынды – Envision Energy де, SANY Renewable Energy Co. да өндіріс процесін Қазақстан Республикасында оқшаулауды жоспарлап отыр.

Сондай-ақ, қазан айының соңында біз Жамбыл және Алматы облыстарының бірнеше елді мекендерінде жоба бойынша қоғамдық тыңдаулар өткіздік. Тыңдаулар сәтті өтті және барлық материалдар келесі жылдың бірінші тоқсанының соңында басталуы жоспарланған құрылыс жұмыстарына экологиялық рұқсат алу үшін уәкілетті органдарға жіберілді.

«Мирный» жобасы аясында қандай нақты жұмыстар жоспарланған? «Мирный» ЖЭС салу және пайдалану кезінде өңір үшін күтілетін экономикалық нәтиже қандай?

Болашақ ЖЭС алаңында дайындық жұмыстарынан, турбиналар орнатудан және энергияны жинақтау жүйесінен басқа, біз Шу қаласы мен Үлкен кентінде 500 кВ қосалқы станцияларды кеңейтуді жоспарлап отырмыз, бұл бізге «Мирный» станциясын ұлттық энергожүйеге біріктіруге мүмкіндік береді. Жұмыстарға Шу мен Үлкендегі қосалқы станцияларға дейін 500 кВ-қа 230 км-ден астам әуе электр беру желілерінің құрылысы, 35 кВ-қа 250 км-ден астам кабельдік желілер төсеу және ЖЭС аумағында 35/500 кВ екі көтергіш қосалқы станциялардың құрылысы кіретін болады.

Қазіргі уақытта бас мердігерді таңдау жүргізілуде. Тендер аяқталғаннан кейін, менің ойымша, құрылыс кезінде қандай тауарлар, қызметтер мен жұмыстарды оқшаулауға болатындығын анықтайтын сатып алу жоспары жасалады және жаңартылады. Құрылыс кезеңі қазақстандық жұмысшылар үшін айтарлықтай жұмыс орындарын құрады деп күтілуде.

Пайдалану кезіндегі әсерге келетін болсақ, біз «Мирный» ЖЭС-да 200-ге жуық қазақстандық жұмысқа орналасады деп күтеміз. Жамбыл облысының бюджетіне ЖЭС толық көлемде пайдаланудан түсетін экономикалық салым бойынша нақты болжамдар беру маған қиын, бірақ жергілікті қазынаға айтарлықтай салық түсімдері күтілуде деп сеніммен айта аламын. Мысалы, Шу қаласындағы 100 мегаваттық МКАТ күн электр станциясымыз 2019 жылдың соңында іске қосылғаннан бері жылдық 172 ГВт-сағаттан астам электр энергиясын өндіріп, жергілікті бюджетке 2,6 миллиард теңгеден астам салық әкелді.

Өңірге қосымша инвестициялардан, салықтардан және көміртексіздендіруге елеулі үлес түріндегі айқын артықшылықтардан және Оңтүстік аймақтағы тапшылықты теңестіруге көмектесетін қосымша таза электр энергиясын өндіруден басқа, біз жергілікті әкімдіктермен келісім бойынша әлеуметтік жобаларды іске қосуды жоспарлап отырмыз. Жобалардың егжей-тегжейлері әлі де пысықталуда және мұнда жергілікті халықтың қажеттіліктері, сондай-ақ жоба бойынша серіктестердің пікірлері үлкен маңызға ие болады.

- «Мирный» жобасының қаржылық құрамдас бөлігіне тоқталсақ. Қаржыландыруды қалай тартуды жоспарлап отырсыз?

- TotalEnergies бүкіл әлемге энергетика саласындағы сенімді оператор ретінде танымал және осы беделдің арқасында бізге жаңартылатын энергетика саласындағы жобаларымызға инвесторларды тарту жеңілірек болады. Құны миллиард доллардан астам бағаланатын «Мирный» жел электр станциясы да ерекшелік емес.

Жобаны қаржыландыруға бірнеше қаржы институттары, соның ішінде Қазақстанның даму банкі (ҚДБ) және ЕҚДБ қызығушылық танытты. Біздің жағдайда жобалық қаржыландыру тетігі көзделеді. Біз барлық ұсыныстарды қарастырдық және әлеуетті инвесторлармен келіссөздер қорытынды сатысында. Біздің ҚДБ-мен әлеуетті ынтымақтастығымыз ерекше маңызды, өйткені ол Қазақстанның тұрақты дамуына ортақ міндеттемені көрсетеді және елдің энергетика секторының стратегиялық мақсаттарына қол жеткізуге тікелей үлес қосады. Серіктестер мен мүдделі тараптар жоба бойынша соңғы инвестициялық шешімді келесі жылдың басында қабылдайды деп күтеміз.

Сіз атап өткендей, «Мирный» ЖЭС тарихтағы алғашқы ЭЖЖ арқасында Қазақстанда жаңа технологиялық стандарт орнатуда, ал осы саладағы біліктілік тапшылығын қалай шешетін боласыз?

Сіз өте маңызды сәтті қозғадыңыз. Қазақстанда жаңартылатын энергетика секторы қарқынды дамып келеді және оны қолдау үшін жоғары білікті мамандарды даярлаудың маңызы зор.

Бұл міндетті шешу үшін біз «Мирный» жобасы аясында Қазақстанда ЭЖЖ техникалық орталығын (BESS Excellence Center) құруды жоспарлап отырмыз. Бұл орталық осы озық жаңа технологияны пайдалану және қызмет көрсету үшін жергілікті жұмысшыларды оқытумен және дамытумен айналысады. Қазіргі уақытта біз оқу бағдарламасын әзірлеу және орталық үшін оқу базасын қамтамасыз ететін лайықты серіктестерді анықтау үстіндеміз.

Бұдан басқа, біз француз және қазақстандық университеттер арасында дуалды оқыту бағдарламасын белсенді түрде әзірлеп жатырмыз. Бағдарламаның дизайны әлі әзірлеу сатысында болғанымен, білім беруге осы инвестициялар біздің жаңартылатын активтеріміз үшін одан да білікті және тұрақты еңбек ресурсын қалыптастыруда негізгі мәнге ие деп санаймыз.

Жергілікті дамытуға деген бұл міндеттеме біз үшін жаңа емес. Қызылорда және Жамбыл облыстарында біздің күн активтерімізді пайдаланатын және қызмет көрсететін жұмысшыларымыздың 100%-ы жергілікті мамандар екенін мақтан тұтамын. Сонымен қатар, олар Шу және Жалағаш сияқты көрші елді мекендердің тұрғындары.

TotalEnergies компаниясында біз жергілікті таланттарды дамытуға және ілгерілетуге үлкен мән береміз. Бұл біздің миссиямыздың негізгі бөлігі болып табылады, ол тек өз қызметіміздің табысына ғана емес, сонымен қатар Қазақстандағы жаңартылатын энергия көздері индустриясын нығайтуға да үлес қосады.

- Қазіргі уақытта компания «Мирный» жобасынан басқа тағы қандай жобаларды қарастыруда?

- Біздің бизнесті дамыту жөніндегі командамыз Қазақстандағы әлеуетті жобаларды үнемі зерделейді, онда біздің тәжірибеміз бен сараптамамыз клиенттерге де, бізге де өзара пайда әкеледі. Біз ірі өнеркәсіптік кәсіпорындармен тікелей жұмыс істеуге, сондай-ақ дәстүрлі генерация көздеріне перспективасы жоқ және ЖЭК ең тиімді шешім болып табылатын, электр энергиясы тапшылығы байқалатын өңірлерде жұмыс істеуге қуана дайынбыз.